پایان نامه مقایسه اثربخشی درمان استرس‌زدایی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و نظم‌جویی شناختی هیجان در استرس

دانشگاه خوارزمی پردیس بین الملل کرج

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی

گروه روانشناسی بالینی

پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی

مقایسه اثربخشی درمان استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی و نظم جویی شناختی هیجان در استرس، ذهن آگاهی و طرحواره های هیجانی زوجین متعارض

اردیبهشت ۱۳۹۴

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

مقدمه : اهمیت پرداختن به تعارضات زناشویی ریشه در بهداشت روانی، جسمانی و سلامت خانواده دارد و بر بهزیستی، کیفیت زندگی و سلامت روانشناختی و جسمانی زوج، فرزندان آنها و سایر اعضای خانواده تاثیر بسزایی دارد. با توجه به اهمیت این موضوع و با در نظر گرفتن یافته های بالینی در خصوص اثربخشی درمان های استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی و نظم جویی شناختی هیجان، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی این درمان ها در زوجین متعارض اجرا شد.

روش : با بهره گرفتن از طرح های تجربی تک آزمودنی ۵ زوج متعارض (۵ مرد و ۵ زن) با روش نمونه گیری در دسترس، از بین زوجین مراجعه کننده به یکی از مراکز روانشناسی و مشاوره تهران، تحت درمان قرار گرفتند. داده های پژوهش با بهره گرفتن از پرسشنامه های تعارضات زناشویی براتی و ثنایی، ذهن آگاهی بائر و همکاران، استرس کوهن و طرحواره هیجانی لیهی گردآوری شد و برای تجزیه و تحلیل داده ها از تغییرات روند و شیب و ملاک های درصد بهبودی و درصد کاهش نمرات برای هر بیمار استفاده شد.

یافته ها : درمان های استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی، نظم جویی شناختی هیجان و استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی همراه با نظم جویی شناختی هیجان بر مولفه های استرس، ذهن آگاهی و طرحواره های هیجانی زوجین متعارض با درصد بهبودی بالینی بالایی همراه بود.

نتیجه گیری : درمان های استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی و نظم جویی شناختی هیجان اثربخشی بالایی در مولفه های روان شناختی زوجین متعارض دارد و می توان آنها را به منظور کاهش تعارضات زناشویی و استرس، تعدیل طرحواره های هیجانی و ارتقاء ذهن آگاهی به کار بست. همراه کردن استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی با نظم جویی شناختی هیجان اثربخشی بالاتری در زوجین متعارض دارد.

واژه های کلیدی : استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی، نظم جویی شناختی هیجان، استرس، ذهن آگاهی، طرحواره های هیجانی، زوجین متعارض

فهرست

فصل اول : کلیات پژوهش… ۱

۱-۱- مقدمه. ۲

۱-۲- بیان مسأله. ۴

۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش… ۱۴

۱-۴- سؤالات پژوهش… ۱۵

۱-۵- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای پژوهش… ۱۶

۱-۵-۱- تعارض زوجین. ۱۶

۱-۵-۲- استرس…. ۱۶

۱-۵-۳- ذهن آگاهی. ۱۶

۱-۵-۴- طرحواره های هیجانی. ۱۷

فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهش… ۱۸

۲-۱- تعارض زناشویی. ۱۹

۲-۱-۱- تعریف تعارض زناشویی. ۱۹

۲-۱-۲- انواع تعارض و برخورد با تعارض.. ۲۰

۲-۱-۳- عوامل موثر در بروز تعارض زناشویی. ۲۱

۲-۱-۴- اثرات تعارض زناشویی. ۲۲

۲-۲– استرس…. ۲۳

۲-۲-۱- تعریف استرس.. ۲۳

۲-۲-۲- منابع استرس.. ۲۶

۲-۲-۳- انواع استرس و استرس زاها ۲۷

۲-۳- ذهن آگاهی. ۲۸

۲-۳-۱- تعریف ذهن آگاهی. ۲۸

۲-۳-۲- تاثیرات ذهن آگاهی. ۳۰

۲-۳-۳- حالات ذهن آگاهی. ۳۲

۲-۴- طرحواره های هیجانی. ۳۲

۲-۴-۱- تعریف طرحواره های هیجانی. ۳۲

۲-۴-۲- مدل طرحواره های هیجانی……………………… ۳۴

۲-۴-۳- ابعاد طرحواره های هیجانی. ۳۷

۲-۵- استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۴۱

۲-۵-۱- تعریف استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۴۱

۲-۵-۲- اثربخشی استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۴۳

۲-۶- نظم جویی شناختی هیجان. ۴۵

۲-۶-۱- تعریف هیجان. ۴۵

۲-۶-۲- تعریف تنظیم هیجان. ۴۸

۲-۶-۳- تعریف نظم جویی شناختی هیجان. ۵۰

۲-۶-۴- راهبردهای نظم جویی شناختی هیجان. ۵۱

۲-۶-۵- کارکردهای نظم جویی شناختی هیجان. ۵۴

فصل سوم : روش شناسی پژوهش… ۵۷

۳-۱- طرح پژوهش… ۵۸

۳-۲- جامعه آماری. ۵۸

۳-۲-۱- حجم نمونه، روش نمونه گیری. ۵۹

۳-۳- گزارش بالینی بیماران. ۶۰

۳-۳-۱- زوج اول، نظم جویی شناختی هیجان. ۶۰

۳-۳-۲- زوج دوم، نظم جویی شناختی هیجان. ۶۱

۳-۳-۳- زوج سوم، استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۶۱

۳-۳-۴- زوج چهارم، استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۶۲

۳-۳-۵- زوج پنجم، استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی همراه با نظم جویی شناختی هیجان…………………………………………. ۶۲

۳-۴- ابزارهای پژوهش… ۶۳

۳-۴-۱- پرسشنامه تعارضات زناشویی (MCQ) 63

۳-۴-۲- پرسشنامه ذهن آگاهی بائر و همکاران (FFMQ) 64

۳-۴-۳- پرسشنامه استرس کوهن (PSS) 64

۳-۴-۴- مقیاس طرحواره هیجانی لیهی (LESS) 65

۳-۵- ساختار درمان. ۶۵

۳-۵-۱- استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۶۵

۳-۵-۲- نظم جویی شناختی هیجان. ۶۸

۳-۶- روش تجزیه و تحلیل داده ها ۷۴

فصل چهارم : یافته ها ۷۵

۴-۱– توصیف آماری متغیرهای پژوهشی. ۷۶

۴-۲- یافته های مربوط به سؤالات پژوهش… ۹۱

۴-۲-۱ سؤال اول. ۹۱

۴-۲-۲- سؤال دوم  95

۴-۲-۳- سؤال سوم. ۹۹

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری.. ۱۰۴

۵-۱- سؤالات پژوهش… ۱۰۵

۵-۱-۱- سؤال اول. ۱۰۵

۵-۱-۲- سؤال دوم ۱۰۶

۵-۱-۳- سؤال سوم ۱۰۸

۵-۲- نتیجه گیری. ۱۰۸

۵-۳- محدودیت های پژوهش… ۱۰۹

۵-۴- پیشنهادهای پژوهش… ۱۱۰

۵-۴-۱- پیشنهادها برای پژوهش های آینده ۱۱۰

۵-۴-۲- پیشنهادهای کاربردی. ۱۱۰

منابع     111

منابع فارسی. ۱۱۲

منابع انگلیسی. ۱۱۳

پیوست ها ۱۳۸

پیوست ۱ : استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی. ۱۳۹

پیوست ۲ : نظم جویی شناختی هیجان. ۱۶۵

پیوست ۳ : پرسشنامه تعارضات زناشویی براتی و ثنایی. ۱۷۶

پیوست ۴ : پرسشنامه ذهن آگاهی بائر و همکاران. ۱۷۹

پیوست ۵ : مقیاس استرس ادراک شده کوهن. ۱۸۲

پیوست ۶ : پرسشنامه طرحواره های هیجانی لیهی. ۱۸۴

۱-۱-  مقدمه

تعارض زناشویی بخشی از زندگی روزمره و تعاملات صمیمانه زوجین و جزئی اجتناب ناپذیر از زندگی آنها است (هورن مالرز[۱]، ۲۰۱۰) و نقش مهمی در رضایت از روابط، کیفیت زندگی و بهزیستی زوجین دارد (وود[۲] و همکاران، ۲۰۰۵). تعارض زوجین از جنبه های سلامت روانی و جسمانی زوجین و سلامت خانواده نیز حائز اهمیت است (فینچام[۳] و بیچ[۴]، ۱۹۹۹). احتمال ابتلا به درد مزمن (ورمن[۵] و همکاران، ۲۰۱۵)، پریشانی روانشناختی و اختلال خواب (ژاکوبسن[۶] و همکاران، ۲۰۱۴)، افسردگی (بیچ و همکاران، ۱۹۹۰؛ به نقل از پرولکس[۷] و همکاران، ۲۰۰۷)، تغییرات سطوح هورمون های استرس و کورتیزول (روبلز[۸] و همکاران، ۲۰۰۶)، اختلالات خوردن (ون دن بروک[۹] و همکاران، ۱۹۹۷)، سوء مصرف الکل (مورفی[۱۰] و اوفارل[۱۱]، ۱۹۹۴) و اختلالات اضطرابی (مک لئود[۱۲]، ۱۹۹۴) در زوجین متعارض بیشتر است.

تعارض زناشویی اثری منفی بر فرزندان و سایر اعضای خانواده نیز دارد (هینانت[۱۳] و همکاران، ۲۰۱۳) و هم بستگی نیرومندی با بروز رفتار ناسازگارانه از جمله خشم، اختلال سلوک و اضطراب در فرزندان (امری[۱۴]، ۱۹۸۲)، تشدید مشکلات رفتاری در مدرسه و در اوقات فراغت (کینگ[۱۵] و همکاران، ۱۹۹۵) و انزوای اجتماعی و خشم فرزندان (هریست[۱۶] و اینسلی[۱۷]، ۱۹۹۸) دارد.

درمان های متعددی در حوزه زوج درمانی با هدف افزایش کیفیت زندگی، بهبود رضایت از رابطه و کاهش نارضایتی زوجین مورد استفاده قرار گرفته اند (اولری[۱۸] و همکاران، ۲۰۱۴)، از جمله رفتار درمانی شناختی (داتیلیو[۱۹]، ۲۰۱۰)، درمان هیجان مدار (جانسون[۲۰]، ۲۰۰۸)، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (عرب نژاد[۲۱] و همکاران، ۲۰۱۴) و … .

یکی از درمان های موثر در این حوزه که در سال های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی است (ویگینز[۲۲]، ۲۰۱۲) که اثربخشی آن در بهبود بهزیستی روانشناختی و کیفیت زندگی زوجین تایید شده است (نیکلیسک[۲۳] و کویجپرس[۲۴]، ۲۰۰۸). تاثیر استرس زدایی مبتنی بر ذهن آگاهی بر افزایش رضایت از رابطه، پذیرش همسر و شادمانی بیشتر زوجین نیز به تایید رسیده است (کارسون[۲۵] و همکاران، ۲۰۰۴).

امروزه پژوهشگران بر نقش درمان های مبتنی بر هیجان در درمان های زوج مدار و کاهش تعارضات زناشویی تاکید دارند (دالگلیش[۲۶] و همکاران، ۲۰۱۴) و نقش نظم جویی هیجان ها را در بهبود روابط زوجین و کاهش اختلافات موثر می دانند (ویگینز، ۲۰۱۲).

یکی از عواملی که باعث افزایش رضایت زندگی و کاهش تعارضات زوجین می شوند، ذهن آگاهی است (بورپی[۲۷] و لانگر[۲۸]، ۲۰۰۵). ذهن آگاهی همچنین به بهبود عملکرد و رضایت جنسی از رابطه زناشویی نیز می انجامد (بروتو و همکاران، ۲۰۰۸) که خود یکی از عوامل افزایش رضایت زناشویی و کاهش تعارضات زوجین است (ونر[۲۹]، ۲۰۱۰؛ یه[۳۰] و همکاران، ۲۰۰۶).

عامل موثر دیگر در افزایش تعارض زوجین و کاهش سلامت روانی آنها، استرس است (چو[۳۱]، ۲۰۱۴؛ فینچام، ۲۰۰۳). استرس بر سلامت، بهزیستی و کیفیت زندگی خانوادگی و شغلی افراد تاثیر می گذارد (کومپیر[۳۲] و کوپر، ۱۹۹۹). بنابر این کاهش استرس می تواند نقش موثری در کاهش تعارضات و اختلافات زناشویی داشته باشد.

ارتباط نسبتا معناداری میان طرحواره های هیجانی و رضایت از رابطه و کاهش اختلافات در میان زوجین وجود دارد (میرز[۳۳]، ۲۰۱۲). طرحواره های هیجانی نقش مهمی در ارتباطات بین فردی به ویژه رابطه زناشویی ایفا می کنند (لیهی[۳۴]، a2007). اما پژوهش های اندکی در خصوص درمان های موثر بر طرحواره های هیجانی وجود دارد.

همچنان که اشاره شد پژوهش های متعددی در خصوص درمان های موثر بر افزایش کیفیت زندگی، افزایش رضایت از زندگی و بهزیستی زوجین انجام شده است که در کاهش تعارضات آنها موثر است، اما پژوهش ها در خصوص درمان های کارامد برای استرس، ذهن آگاهی و طرحواره های هیجانی، که پیشتر به نقش مهم آنها در تعارض زوجین اشاره کردیم، بسیار اندک است. بنابر این شناسایی درمان های موثر در این حوزه بسیار حائز اهمیت است.

۱-۲-  بیان مسأله

گاهی حتی یک درخواست ساده می تواند در نظر یکی از زوجین نادیده انگاشته شدن هویت، ارزش یا جایگاه او قلمداد گردد (نادسون-مارتین[۳۵] و هونرگارت[۳۶]، ۲۰۱۵). تعاملات زناشویی، اعم از مثبت یا منفی، می تواند پیامدهای جسمانی حتی در زندگی های زناشویی طولانی مدت و در زوجین سالخورده داشته باشد (کیکولت- گلاسر[۳۷] و همکاران، ۱۹۹۷). عناصری مانند نارضایتی، اختلاف و تعارض زناشویی تاثیر نیرومندتری از عناصری مانند عشق، رضایت یا هماهنگی بر بهزیستی فردی هر یک از زوجین دارد (پرولکس و همکاران، ۲۰۰۷).

تعارض زناشویی یکی از مهمترین عوامل بروز طلاق است، امری که امروزه بیش از مرگ یکی از زوجین، به خاتمه دادن زندگی مشترک زناشویی منجر می شود (پینسوف[۳۸]، ۲۰۰۲)؛ در عین حال تاثیر عمیقی بر بهزیستی فردی دارد (اولری و اسمیت[۳۹]، ۱۹۹۱) و می تواند زمینه ساز ابتلا به بیماری های جسمانی مانند بیماری های قلبی و عروقی (وود و همکاران، ۲۰۰۵)، درد مزمن (ورمن و همکاران، ۲۰۱۵)، بیماری های روانشناختی مانند افسردگی (بیچ و همکاران، ۱۹۹۸)، و سوء استفاده جسمی و روانشناختی توسط یک یا هر دو زوج (اولری و همکاران، ۱۹۹۴) شود.

نتایج یک پژوهش توسط کیکولت- گلاسر و همکاران (۱۹۹۷) نشان داد زوجینی که عملکرد ایمنی ضعیف تری داشتند در حین تعارض زناشویی رفتار منفی تری داشتند و اختلاف نظرهای معمول خود را منفی تر از زوجین دیگر برداشت می کردند (روبلز و همکاران، ۲۰۰۶؛ کیکولت- گلاسر و همکاران، ۱۹۹۷).

تعارض زوجین به تعارض در خانواده و تعارضات شغلی دامن می زند (ویدانوف[۴۰]، ۲۰۰۰) و مشکلات متعددی از جمله پریشانی روانشناختی و اختلال خواب (ژاکوبسن و همکاران، ۲۰۱۴)، استرس در فرزندان (هینانت و همکاران، ۲۰۱۳)، مختل شدن پاسخ های روانشناختی و امنیت هیجانی فرزندان (هارولد[۴۱] و همکاران، ۲۰۰۴)، بروز رفتار ناسازگارانه و ناسازگاری هایی از جمله خشم، اختلال سلوک و اضطراب در فرزندان (امری، ۱۹۸۲)، تخریب یا تضعیف رابطه والد- فرزندی (پترسون[۴۲] و زیل[۴۳]، ۱۹۸۶؛ شمیر[۴۴] و همکاران، ۲۰۰۱؛ کینگ و همکاران، ۱۹۹۵؛ هریست و اینسلی، ۱۹۹۸)، مشکلات هیجانی متعدد فرزندان (امری، ۱۹۸۲)، تشدید مشکلات رفتاری در مدرسه و در اوقات فراغت (کینگ و همکاران، ۱۹۹۵)، انزوای اجتماعی و خشم فرزندان (هریست و اینسلی، ۱۹۹۸) را به دنبال خواهد داشت.

تعارض و نارضایتی زناشویی می تواند استرس زوجین را افزایش دهد (بیچ و همکاران، ۱۹۹۰؛ به نقل از پرولکس و همکاران، ۲۰۰۷). از سوی دیگر، تعارض در زوجینی که استرس بالاتری دارند، بیشتر دیده می شود (فینچام، ۲۰۰۳). استرس می تواند به تعارض خانوادگی- شغلی و کاهش سلامت روانی منجر شود (چو، ۲۰۱۴). استرس مشکل عمده عصر حاضر است و بر سلامت جسمانی و ذهنی مردم تاثیر منفی می گذارد (سازمان بهداشت جهانی[۴۵]، ۲۰۱۱؛ شارما[۴۶] و راش[۴۷]، ۲۰۱۴). استرس به عنوان موقعیتی توصیف می شود که تعادل حیاتی ارگانیسم مورد تهدید قرار می گیرد یا ارگانیسم موقعیتی را تهدید کننده درمی یابد (واروگلی[۴۸] و دارویری[۴۹]، ۲۰۱۱). منابع تنیدگی ممکن است درون شخص، خانواده یا جامعه باشد (حاتمی، ۱۳۷۷).

کوفر و اپلی (۱۹۶۴؛ به نقل از لازاروس[۵۰] و فولکمن[۵۱]، ۱۹۸۴) استرس را با سایر مشکلات زندگی از جمله اضطراب، تعارض، محرومیت، آشوب هیجانی، تروما[۵۲]، ناهنجاری و از خود بیگانگی عجین می دانند. آثار تنیدگی بر سلامت افراد را باید در دو سطح مورد تحلیل قرار گیرد، یک سطح جامعه شناختی بررسی رفتار کلی افراد تنیده و یک سطح روان شناختی و زیست شناختی واکنش های فرد به تبع تاریخچه ژنتیکی و فرآیندهای تحول یا خستگی روانی (استورا، ۲۰۰۵؛ به نقل از دادستان، ۱۳۸۶).

مردم بسیاری از کشورهای جهان در معرض استرس آسیب رسان قرار دارند که منجر به افزایش اضطراب، افسردگی، اختلالات سوء مصرف الکل و سایر مواد، خشونت و رفتارهای خودکشی می شود (سازمان بهداشت جهانی، ۲۰۱۱). استرس باعث کاهش کیفیت والدگری نیز می شود (ارل[۵۳] و برومن[۵۴]، ۱۹۹۹؛ به نقل از یتز[۵۵] و همکاران، ۲۰۱۰). استرس ناشی از مشکلات اقتصادی در والدین می تواند زمینه ساز احساسات افسرده ساز در آنان و مشکلات رفتاری در نوجوانانشان گردد (پونت[۵۶]، ۲۰۱۴).

واکنش به استرس چندین ویژگی در حوزه های هیجانی، رفتاری و فیزیولوژیکی دارد که بر بهزیستی اثر می گذارند، بنابراین می توان استرس را از طریق مقیاس های فیزیولوژیکی، رفتاری یا روانشناختی اندازه گیری کرد (ماهونی، ۲۰۰۹). آموختن مهارت های مقابله با استرس، از جمله مهارت های رفتاری و شناختی (گالاگر[۵۷] و همکاران، ۲۰۱۴) در کاهش استرس موثر است. مدیریت استرس در پیشگیری از رفتارهایی نظیر استعمال سیگار، عادت های مضر خوردن و سبک زندگی بی تحرک که خطر ابتلا به بیماری هایی نظیر دیابت، بیماری های قلبی عروقی، فشار خون بالا، چاقی و سردرد را افزایش می دهند، موثر است (واروگلی و دارویری، ۲۰۱۱). کاهش استرس در بهبود و کاهش بیماری های روانشناختی از جمله افسردگی (سانگ و همکاران، ۲۰۱۴)، و نیز کاهش فشار روانی و افزایش رضایت شغلی (پیگناتا[۵۸] و همکاران، ۲۰۱۴) و کاهش فشار خون در بیماران مبتلا به پرفشاری خون (ناگل[۵۹] و همکاران، ۲۰۱۴) موثر است.

یکی از عوامل موثر در بهبود روابط زوجین و کاهش تعارضات آنها، ارتقاء بهزیستی و افزایش رضایت از زندگی است (اپشتاین[۶۰] و باکوم[۶۱]، ۲۰۰۲)؛ که ذهن آگاهی تاثیری مهم و مستقیم در آن دارد (براون[۶۲] و ریان[۶۳]، ۲۰۰۳). یکی از روش های موثر برای حل و فصل و کاهش تعارضات زوجین، گفتگوی باز و آزادانه پیرامون مسائل مختلف است (گاتمن[۶۴]، ۱۹۹۹). آگاهی ذهن آگاهانه یکی از راه های افزایش چنین مهارتی است که با پذیرش، پذیرا بودن و قضاوت نکردن در لحظه حال اتفاق می افتد (بروتو[۶۵] و هایمن[۶۶]، ۲۰۰۷). همچنین ارتباط معناداری میان ذهن آگاهی و رضایت زناشویی وجود دارد : زوجینی که ارتباط ذهنی و روانی قوی ای با یکدیگر دارند، پذیرای تجارب جدید هستند و به تغییرات در جنبه های مختلف زندگی زناشویی آگاهند، و به عبارت دقیقتر ذهن آگاه هستند، بیشتر از زندگی زناشویی شان لذت می برند و روابط زناشویی رضایت بخش تر و خشنود کننده تری دارند (بورپی و لانگر، ۲۰۰۵).

تعداد صفحه :۱۹۸

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.