پایان نامه ارشد صنایع : آنالیز کمی و کیفی فلور باکتریایی و قارچی و ازت تام

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته صنایع غذایی

با عنوان :  آنالیز کمی و کیفی فلور باکتریایی و قارچی و ازت تام

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد شاهرود

دانشکده علوم پایه، گروه مهندسی شیمی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.Sc.»

گرایش: صنایع غذایی

عنوان:

آنالیز کمی و کیفی فلور باکتریایی و قارچی و ازت تام فرار غذای اکسترود آبزیان با تاکید بر صنعت پاک

 استاد راهنما:

دکتر هومن بهمن پور

استاد مشاور:

مهندس رضا صفری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                       صفحه

چکیده د
فصل اول: مقدمه ۱
۱ــ۱ پیش گفتار ۲
۱ـ۲ مقدمه ۳
۱ـ۳ کلیات ۵
۱ـ۳ـ۱ ضرورت غذا دهی به ماهیان ۶
۱ـ۳ـ۲ طبیعت و منشا غذای زنده ۶
۱ـ۳ـ۳ نیاز های تغذیه ای ۷
۱ـ۳ـ۳ـ۱ انرژی ۷
۱ـ۳ـ۳ـ۲ پروتئین ها و اسید های آمینه ۸
۱ـ۳ـ۳ـ۳ چربی و اسیدهای چرب ۸
۱ـ۳ـ۳ـ۴ کربوهیدرات ۹
۱ـ۳ـ۳ـ۵ ویتامین ها ۹
۱ـ۳ـ۳ـ۶ مواد معدنی ۹
۱ـ۳ـ۳ـ۷ افزودنی ها ۱۰
۱ـ۳ـ۴ انواع جیره ۱۱
۱ـ۳ـ۴ـ۱ جیره تر ۱۱
۱ـ۳ـ۴ـ۲ جیره مرطوب ۱۱
۱ـ۳ـ۴ـ۳ جیره خشک ۱۲
۱ـ۳ـ۵ فرمولاسیون ۱۲
۱ـ۳ـ۵ـ۱ تاریخچه ۱۲
۱ـ۳ـ۵ـ۲ تدوین جیره غذایی ۱۳
۱ـ۳ـ۵ـ۳ فرمولاسیون جیره ۱۳
۱ـ۳ـ۵ـ۴ فرآوری جیره ۱۴
۱ـ۳ـ۶ کنترل کیفیت ۱۷
۱ـ۴ اهداف تحقیق ۱۸
فصل دوم: مروری بر تحقیقات گذشته ۱۹
۲ـ۱ پیشینه تحقیق ۲۰
فصل سوم: مواد، تجهیزات و روش ها ۲۳
۳ـ۱ مواد و روش کار ۲۴
۳ـ۲ انتخاب نمونه ها ۲۵
۳ـ۲ـ۱ مشخصات نمونه ها ۲۵
۳ـ۲ـ۲ جمع آوری نمونه ها ۲۶
۳ـ۲ـ۲ـ۱ آنالیز تقریبی غذای اکسترود آبزیان تولیدی مازندران ۲۶
۳ـ۲ـ۲ـ۲ آزمون شیمیایی کیفیت پروتئین ۲۸
۳ـ۲ـ۲ـ۳ آزمون شیمیایی کیفیت چربی ۲۹
۳ـ۲ـ۲ـ۴ آزمایشات میکروبی ۳۱
فصل چهارم: نتایج و بحث ۳۴
۴ـ۱ مقدمه ۳۵
۴ـ۲ نتایج ۳۵
۴ـ۲ـ۱ نتایج زمان صفر ۳۵
۴ـ۲ـ۱ـ۱ توتال کانت باکتری (N/g) ۳۵
۴ـ۲ـ۱ـ۲ توتال کانت قارچ(N/g) ۳۶
T.V.N (mg/100g4ـ۲ـ۱ـ۳ ( ۳۶
۴ـ۲ـ۱ـ۴ پراکساید (meq/1000g) ۳۷
۴ـ۲ـ۱ـ۵ قطر خوراک (mm) ۳۸
۴ـ۲ـ۱ـ۶ پروتئین (%) ۳۹
۴ـ۲ـ۱ـ۷ چربی (%) ۳۹
۴ـ۲ـ۱ـ۸ کربوهیدرات (%) ۴۰
۴ـ۲ـ۱ـ۹ فیبر(%) ۴۱
۴ـ۲ـ۱ـ۱۰ رطوبت(%) ۴۱
۴ـ۲ـ۱ـ۱۱ خاکستر(%) ۴۲
۴ـ۲ـ۲ نتایج زمان ۳۰ ۴۳
۴ـ۲ـ۲ـ۱ توتال کانت باکتری (N/g) ۴۳
۴ـ۲ـ۲ـ۲ توتال کانت قارچ (N/g) ۴۴
T.V.N (mg/100g4ـ۲ـ۲ـ۳ ( ۴۵
۴ـ۲ـ۲ـ۴ پراکساید (meq/1000g)

۴ـ۲ـ۲ـ۵ رطوبت (%)

۴۵

۴۶

۴ـ۲ـ۳ نتایج زمان ۶۰ ۴۷
۴ـ۲ـ۳ـ۱ توتال کانت باکتری (N/g) ۴۷
۴ـ۲ـ۳ـ۲ توتال کانت قارچ (N/g) ۴۸
T.V.N (mg/100g4ـ۲ـ۳ـ۳ ( ۴۹
۴ـ۲ـ۳ـ۴ پراکساید (meq/1000g) ۴۹
۴ـ۲ـ۳ـ۵ رطوبت محل نگهداری (%) ۵۰
۴ـ۲ـ۴ نتایج زمان ۹۰ ۵۱
۴ـ۲ـ۴ـ۱ توتال کانت باکتری (N/g) ۵۱
۴ـ۲ـ۴ـ۲ توتال کانت قارچ (N/g) ۵۲
T.V.N (mg/100g4ـ۲ـ۴ـ۳ ( ۵۳
۴ـ۲ـ۴ـ۴ پراکساید (meq/1000g) ۵۳
۴ـ۲ـ۴ـ۵ رطوبت محل نگهداری (%) ۵۴
فصل پنجم: بحث ، نتیجه گیری و پیشنهادات ۵۶
۵ـ۱ بحث ۵۷
۵ـ۲ نتیجه گیری ۶۴
۵ـ۳ پیشنهادات ۶۴
مراجع ۶۵

چکیده

آنالیز کمی وکیفی فلور باکتریایی و قارچی و ازت تام فرار،۶ نوع غذای تجارتی، از نوع اکسترود ( شناور ) تولیدی استان مازندران شامل: استارترهای ۱و ۲، رشد و پایانی های ۱، ۲ و۳، در یک دوره زمانی ۹۰ روزه (صفر،۳۰ ،۶۰ و۹۰ ) مورد بررسی قرار گرفت. میزان ترکیبات آلی ( پروتیین ، چربی و کربوهیدرات) داخل غذا به ترتیب بین ۳۷-۴۸ ، ۱۵-۱۸ و ۵/۱۳- ۱۹ درصد متغییر بود. در فرمولاسیون همه آنها از پودر ماهی، سویا، گلوتن گندم، گلوتن ذرت، آرد، چربیهای غیر اشباع، آنتی اکسیدانها، موادنگهدارنده، مخلوط ویتامین ها و موادمعدنی، بایندرها، مولتی آنزیمها، مواد جاذب توکسین و نمک استفاده گردید. نتایح نشان داد که حداقل تعداد باکتریها در ۶ نوع غذای مورد بررسی، در زمان صفر، در دو تیمار ۱ و۲ (استارترهای ۱ و ۲) به ترتیب ۱۰۲× ۵۷/۲ و ۱۰۲× ۹۰/۲، در تیمارهای ۴، ۵ و ۶ به ترتیب ۱۰۲× ۱۶/۵ ، ۱۰۲× ۷۴/۶ و۱۰۲× ۱۰/۸ و در تیمار ۳ (رشد) ۱۰۲× ۷۳/۲ در هر گرم غذا و حد اکثر تعدادباکتریها در زمان ۹۰ روز، در دو تیمار ۱ و۲ ( استارترهای ۱ و ۲) به ترتیب۱۰۴× ۲۳/۴ و۱۰۴× ۸۳/۴، در تیمارهای ۴، ۵ و ۶ به ترتیب۱۰۴× ۳۰/۶ ،۱۰۴× ۳/۸ و۱۰۴× ۸/۷ و در تیمار ۳ (رشد) ۱۰۴× ۰۳/۶ در هر گرم غذا، ثبت شد. جدایه­های باکتریایی شناسایی شده شامل آئروموناس اس پی، استافیلوکوکوس اس پی، میکروکوکوس اس پی، باسیلوس اس پی و انترباکتریاسه بودند و باکتریهای گرم مثبت مثل میکروکوکوس، استافیلوکوکوس و باسیلوس، بیشترین فراوانی را داشتند. حداقل تعداد قارچها در زمان صفر در دو تیمار ۱ و۲ ( استارترهای۱ و۲ ) به ترتیب۱۰۲× ۹/۱ و۱۰۲× ۱۰/۲ ، در تیمارهای ۴ ، ۵ و ۶ به ترتیب ۱۰۲× ۰۶/۳، ۱۰۲× ۹۰/۳ و۱۰۲× ۱۰/۴ و در تیمار ۳ ( رشد ) ۱۰۲× ۴۰/۲ در هر گرم غذا و حداکثر تعداد قارچها در زمان ۹۰ روز در دو تیمار ۱ و۲ ( استارترهای و۲ ) به ترتیب۱۰۳× ۲۶/۴و ۱۰۳×۵/۴ ، تیمارهای ۴ ، ۵ و ۶ به ترتیب۱۰۳× ۴/۵،۱۰۳×۹/۵ و۱۰۳×۹/۶ و در تیمار ۳ (رشد) ۱۰۲× ۶/۴ در هر گرم غذا تعیین گردید. قارچهای شناسایی شده شامل: فوزاریوم، پنیسیلیوم، ریزوپوس و موکور بودند. میزان ازت فرار تام با زمان نگهداری غذا افزایش را نشان داد.

 کلمات کلیدی: باکتریها ، قارچها، غذای اکسترود آبزیان ، ازت فرار تام
ـ۱ پیش گفتار

افزایش روز افزون جمعیت، به ویژه درکشورهای در حال توسعه، نیاز روز افزون بشر را، به منابع غذایی جدید سوق داده است. یکی از این منابع، پرورش و تولید آبزیان به خصوص ماهی در آبهای داخلی، با بهره گرفتن از آب رودخانه­ها، چاه ها، چشمه ها، آبهای شور سواحل جنوبی دریای خزر در شمال، خلیج فارس و دریای عمان در جنوب است و از طرفی بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا، بخش قابل توجهی از پروتئین مصرفی خود را از این مواد تامین می­کنند [۱]. بر اساس آمار FAO، میزان مصرف سرانه ماهی در این دسته از کشورها از مرز ۱۶-۱۷ کیلوگرم گذشته است، ولی این میزان در کشور ما بین ۶- ۷ کیلوگرم می باشد، که با میزان مصرف سرانه جهانی اختلاف فاحش دارد و بر اساس آخرین آمار سازمان شیلات ایران، میزان صید آبزیان در کشور ما، ماهی و میگوی دریایی شامل ماهیان استخوانی دریای خزر، خلیچ فارس و دریای عمان و ماهیان پرورشی شامل ماهیان سردآبی (قزل آلای رنگین کمان و ماهی آزاد دریای خزر)، کپورماهیان پرورشی، ماهیان خاویاری و میگو، با احتساب جمعیت کشور (۷۵ میلیون نفر) و با تولید ۴۵۰ -۵۲۵ هزار تن ماهی دریایی و پرورشی میزان مصرف سرانه انسانی، ۶- ۷ کیلوگرم در سال می باشد هر چندکه این میزان مصرف در استانهای ساحلی جنوب و شمال بیشتر است. (توضیح آنکه میزان ماهی صادراتی و آن میزان ماهیان غیرقابل استفاده که به تولید پودر ماهی اختصاص می­یابد در این آمار نیامده است). از این میزان تولید ماهی ۱۵۰هزار تن به ماهی قزل آلای رنگین کمان (رتبه اول در دنیا)، بیش از ۱۳۰ هزار تن ماهی به کپورماهیان پرورشی، بیش از ۲۰ هزار تن به میگو و کمتر از۵۰۰ تن به ماهیان خاویاری اختصاص دارد و به عبارتی بیش از ۶۰ درصد مصرف سرانه ماهی در کشور ما به ماهیان پرورشی بر می­گردد. سهم ماهیان سردآبی یعنی ماهی قزل الای رنگین کمان بیش از ۳۰ درصد است و استان مازندرا ن با بیش از ۲۰ هزارتن تولید ماهی سردابی نقش بزرگی را در تامین پروتئین انسانی ایفا می نماید. امروزه بسیاری از نیازهای آحاد مردم از طریق آبزی پروری تامین می شود، به طوری که در سال ۱۹۹۷ حدود ۶۶ درصد تولید ماهی آزاد از طریق آبزی پروری تامین گردیده است [۲]. فواید آبزیان به دلیل دارابودن پروتئین بالا، و همین طور دارای ویتامین های محلول در چربیA) وD) و محلول درآب (گروه های B)، املاح (کلسیم و فسفر و مقدار کمی آهن، مس و سلنیوم)، چربی و اسید های چرب به شدت غیر اشباع امگا ۳(EPA[1] ) و امگا ۶(DHA[2] ) و اثرات مفید و معنی دار آنها با سلامت انسان به ویژه درجلوگیری از بروز سکته­های قلبی عروقی و مغزی و تجمع پلاکت­ها در خون، کاهش کلسترول، سلامت مغز، افزایش ضریب هوشی و جلوگیری از فراموشی و آلزایمر، شناسایی منابع جدید غذایی برای تامین پروتئین انسانی و وجود استعدادهای بالقوه یعنی منابع آبی فراوان (رودخانه ها، چشمه ها، چاها، بیش از ۳ هزار کیلومتر سواحل آبی در شمال و جنوب) و نیز کاهش ذخایر آبزیان دریایی به علل مختلف، ما را به سمت پرورش ماهی در آبهای داخلی و آبهای سواحل دریایی سوق داده است، زیرا تنها از این طریق است که می توان، مصرف سرانه ماهی را در کشور ما افزایش داد، تا در طبقه بندی کشورهای ثروتمند که میزان مصرف پروتئین سرانه که یکی از شاخص ها ی ارزیابی است، جایگاه بهتری را برای کشورمان کسب کنیم و از طرفی در زمره کشورهای ثروتمند قرار بگیریم. برای این میزان تولید ماهیان پرورشی (بیش از ۳۰۰ هزارتن) در مرحله اول نیازمند حد اقل ۵۰۰ هزار تن غذای آبزیان از طریق کارخانه­های غذای آبزیان در صنعت آبزی پروری است، و در صورتیکه در روند تولید این مقدار غذا، کنترل­های کیفی و بهداشتی انجام نشود، بهداشت و سلامت ماهیان پرورشی را به شکل مستقیم و سلامت انسانها را به شکل غیرمستقیم تهدید می نماید .

۱ـ۲ مقدمه

هزینه های تغذیه در امر پرورش آبزیان به طور معمول، بیش از ۶۰% کل هزینه ها را شامل می شود. لذا پرورش موفقیت آمیز و اقتصادی ماهی ها و دیگر آبزیان پرورشی در گرو تهیه جیرهای مناسب مطابق با احتیاجات آن آبزی می باشد، زیرا در شرایط پرورش متراکم ماهی ، فقط می توان از طریق غذای دستی نیازهای تغذیه ای ماهی را تامین نمود، اگرچه ماهی (ماهی قزل الالی رنگین کمان و ماهی آزاد و ….) نمی تواند از محیط طبیعی زندگی خود نیازهای غذایی خود را تامین کند، و از طرفی در پرورش کپور ماهیان سه نوع ماهی فیتوفاک، بیگ هد و ماهی علف خوار بخشی از نیازهای غذایی خود را می توانند از غذای طبیعی داخل استخر تامین نمایند هر چند که این حالت برای کپور معمولی نیز صدق می کند. عوامل بیماریزای زنده شامل میکروارگانیزم ها(باکتری ها، قارچها، ویروس ها و تک یاخته های انگل) و غیر زنده (سموم تولید شده در داخل غذا به وسیله قارچهای ساپروفیت مثل: (فوزاریوم، آسپرژیلوس، پنی سیلیوم، موکور و ریزوپوس) برای ماهیان پرورشی از چند طریق می توانند بهداشت و سلامت ماهی را تهدید نمایند: ۱- تماس با آب محیط پرورش ۲- غذای مصرفی ۳ – از طریق تخمک و اسپرم ماهیان مولد (مثل برخی بیماریهای ویروسی و باکتریایی [۳]. دو طریق انتقال عوامل بیماریزا به آبزیان پرورشی شامل موارد ۱ و ۳ در بررسی و مطالعه ما قرار ندارد و فقط انتقال عوامل قارچی و باکتریایی از طریق غذای تجارتی مورد استفاده در آبزی پروری که امروز بیش از ۹۵ درصد آن به شکل غذای خشک اکسترود (شناور و نیمه شناور) استفاده می گردد مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است.

باکتریهای و قارچها از چند طریق وارد غذا می شوند: ۱ – فلور طبیعی مواد خام

فلور طبیعی مواد خام،که در فرمولاسیون جیره از آنها استفاده می شود، عبارتند از: (پودر ماهی، پودر گوشت، سویا، آرد سبوس گندم و برنج، آرد، پودر خون، پودر یونجه، پودر پر مرغ، گلوتن ذرت و گندم، پودر آب پنیر و دیگر افزودنی­ها که می توانند باکتریها و قارچها را با خود داشته باشند). در بین مواد خام پودر ماهی که در جیره غذایی، بیشترین در صد ترکیب را به خود اختصاص می دهد، بیشتر ترکیب فلور باکتریایی و کمتر قارچی غذا را تحت تاثیر قرار می دهد، زیرا با خود می تواند فلور طبیعی و غیر طبیعی آب دریا و ماهی را داشته باشد و پودر گوشت که ضایعات کشتارگاه مرغ است نیز فلور کیفی و کمی غذا را متاثر می سازد. هر چند که به جهت اختلاف شرایط آناتومی و فیزیولوزیکی طیور و آبزیان (خونگرم بودن و خونسرد بودن و …) به ویژه اختلاف درجه حرارت بدن این دو گروه، خیلی کمتر عوامل بیماریزای طیور قابل انتقال به ماهی است. اما غلات (سبوس گند م، گلوتن ذرت) و سویا بیشتر به جهت اینکه از کربوهیدراتها (نشاسته و …) تشکیل شده، بیشتر پذیرای قارچهای اسپرژیلوس، فوزاریوم و پنی سیلیوم و .. بوده و عمدتا سموم قارچی را با خود همراه دارند و از طریق سموم برای آبزیان مشکل ایجاد می کنند [۴].

۲ – از طریق تماس با انسان ، تجهیزات و …. در طی فراوری و جابجاشدن

انسانهایی که به شکلی با غذا ارتباط دارند، می توانند عامل ورود میکروبها به غذا باشند، وجود زخم در دست و عدم رعایت بهداشت فردی می تواند در انتقال عوامل باکتریایی و قارچی نقش داشته باشند و تجهیزاتی راکه به مدت طولانی در فراوری غذا استفاده می شوند و سطح تماس تجهیزاتی که با غذا در تماس هستند ولی مورد شستشو و ضد عفونی قرار نمی گیرند و یا دارای خلل و فرج هستند و محلی خوبی برای استقرار باکتری ها و قارچها می باشند، می توانند موحب انتقال عوامل بیماریزا (باکتری ها و قارچها) باشند [۴].

  • از طریق هوا، خاک و آب

باکتریهای گرم مثبت میله ای و کروی شکل ، مثل Bacillus و,Streptomyces با منابع انسانی و حیوانی می توانند در هوا باقی بمانند و به­طور اتفاقی از طریق ذرات گرد و غبار و قطرات ریز آب وارد غذا شوند. بسیاری از Actinomycet ها از طریق تولید اسپور خارجی در هوا پخش می شوند و اسپور برخی از قارچها در برابر نور خورشید و خشک شدن مقاوم هستند، مثل خانواده های Aspergillus , Penecillium  که نقش مهمی در فساد برخی مواد غذایی دارند و برخی دیگر از اسپور قارچها مثل Fusarium که به شکل گسترده در مزارع کشاورزی وجود دارند، در هوا پخش می شوند و زمانی که هوا بارانی می گردد وارد مواد غذایی می گردد [۴].

خاکهایی را که با فاضلابها آبیاری می شوند حاوی میکروبهای بیماریزا هستند و از این طریق می توانند مواد غذایی خام را آلوده نمایند. در هر گرم خاک بیش از یک میلیون باکتری و در هر هکتار خاک از چند صد کیلو تا چند تن باکتری دیده می شود، به ویژه در خاکهایی که از مواد آلی غنی می شوند این مقدار بیشتر است و باکتریهایی مثل Pseudomonas , Flavobacterium, Mycobacterium, Aerobacter , Artrobacter, Azotobacter , در خاک دیده می شوند ،که می توانند به مواد غذایی منتقل گردند [۵]. فلور میکروبی آب دریا اغلب متاثر از فلور با منشا خاک و آب شیرین رودخانه قرار دارد، ریختن فاضلابهای شهری و صنعتی می تواند باعث آلوده شدن آبزیان و محصولات آنها گردند و آب رودخانه­ها ضمن برخورداری از فلور طبیعی می­توانند به فلورهایی با منشا انسانی، خاک و گیاهی آلوده گردد [۴].

در مورد میکروارگانیسم­های داخل غذای تجارتی (تولیدی کارخانه ها) و یا فلور باکتریایی و قارچی غذاهای تجارتی مصرفی در آبزی پروری از نظر کیفی و کمی مطالعاتی اندکی انجام شده است، به نظر می رسد که خشک بودن نوع غذای مصرفی و کاهش رطوبت، شاید علت آن باشد. اما از آنجاکه غذاهای مصرفی در آبزیان می تواند عوامل بیماریزای زنده و غیر زنده را به ماهی منتقل نماید و از طرفی گاه به علت عدم استفاده عوامل نگهدارنده و جلوگیری کننده از رشد و تکثیر باکتریها و قارچها در غذای تجارتی و شرایط بد نگهداری غذا در انبار (رطوبت و حرارت) باکتریها و قارچها به سرعت رشد و تکثیر پیدا کرده و با بهره گرفتن از تر کیبات آلی داخل غذا به وسیله باکتریها و قارچها، موجب تولید مواد شیمیایی و سموم قارچی بسیار کشنده و بیماریزا را برای ماهی می­گردد و لذا با توجه به جوان بودن تولید این غذا در صنعت آبزی پروری لازم و ضروری بود که با منیتور کردن بررسیهای میکروب­شناسی و یا تعیین سیمای فلور باکتریایی و قارچی غذای پلت از نوع اکسترود (شناور و نیمه شناور)، از زمان تولید تا پایان زمان نگهداری مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد، تا با در دست داشتن سیمای میکروبی غذای خشک اکسترود مصرفی در صنعت آبزی پروری، تولیدی متناسب با شرایط نگهداری به ویژه، درجه حرارت و رطوبت محل نگهداری و دستورالعمل نحوه نگهداری آن را برای حفظ کیفیت آن تدوین و به بخش اجرا معرفی نمود و به نظر می رسد این مطالعه برای اولین مرتبه انجام شده است

۱ـ۳ کلیات

از مهم ترین مسائل در پرورش آبزیان (ماهی)، چه به منظور حفظ ذخایر و چه برای تولید و مصرف انسانی، توجه به امر غذا و تغذیه آن هاست به طوریکه در آبزی پروری این مقوله بیش از ۶۰ درصد هزینه های جاری یک مزرعه را در بر می گیرد. میزان ترکیبات آلی و منابع انرژی­زا مثل پروتیین ها، چربی ها و کربوهیدراتها، موادمعدنی مثل کلسیم، فسفر، منیزیم و … ریز مغذی­ها مثل سلنیوم، منگنز، اهن، مس، روی و کبالت، آنتی اکسیدانها، مثل ویتامین­هایE و Cو اتوکسی کویین، تعداد باکتریها و قارچها و انواع آنها را که می توانند ترکیبات ازت دار فرار و سمومی مثل افلاتوکسین، اکراتوکسین در جیره تولید نمایند و از مقولاتی است که می تواند در ضریب تبدیل، سرعت رشد روزانه، کیفیت گوشت از نظر بو، طعم، مزه، صلابت لاشه، عدم نیاز ما به استفاده از داروهایی مثل آنتی بیوتیک ها، سولفات مس، مالاشیت گرین و بدنبال آن، عدم باقی ماندگی دارویی و در نهایت غذایی با حاشیه امنیت بالا، از منظر بهداشت انسانی نقش مهم داشته باشد [۶]. ماهیان پرورشی در طول دوره رشد به سطوح بالای پروتئین خام، چربی ها و به میزان کم کربوهیدراتها، مواد معدنی و ویتامین ها در جیره غذایی نیاز دارند [۷]. در چنین شرایطی، برای رسیدن به تولید یک غذای مناسب برای ماهی، لازم است با یک فرمولاسیون صحیح( با چینش مناسب اقلام غذایی، بالانس کردن جیره از نظر ترکیبات آلی به عنوان منابع تأمین انرژی و عوامل مورد نیاز دیگر بویژه ویتامین ها، مواد معدنی، عوامل نگهدارنده و جلوگیری کننده رشد و تکثیر باکتریها و قارچهای توکسین مثبت، برخی اسیدهای آمینه و اسیدهای چرب ضروری ، فراوری مناسب غذا (پخت)، اندازۀ ذرات غذایی متناسب با دهان ماهی، شکل و وزن مخصوص (پلت و یا اکسترود) … ) به توان تولید را اقتصادی نمود و علاوه بر آن کیفیت ماهی را نیز بالا برد.

میزان تولید ماهیان سردآبی (قزل آلای رنگین کمان) بر اساس آخرین آمار شیلات ایران در سال ۱۳۹۳ به بیش از ۱۵۰ هزار تن رسیده است [۸]. برای این میزان تولید، در صورتیکه ضریب تبدیل غذا، ۵/۱- ۳/۱ کیلوگرم غذا به ازای یک کیلوگرم تولید ماهی باشد، میزان مصرف غذا در این صنعت ۲۲۵ تا ۱۹۵ هزار تن برای تولید مورد نظر نیاز می باشد و بیش از ۹۰ درصد غذای مصرفی در مزارع ماهیان سردابی و آزادماهیان (قزل آلای رنگین کمان و ماهی آزاد) تولید کارخانه­های غذای آبزیان است، که مهم­ترین اقلام مصرفی در فرمولاسیون غذای آبزیان (ماهی) عبارتند از آرد و یا پودر ماهی شمال و جنوب، آرد و یا پودرگوشت (ضایعات کشتارگاه مرغ)، آرد سویا، آرد سبوس گندم، آرد سبوس برنج، گلوتن گندم، گلوتن ذرت، مواد معدنی، ویتامین­ها و برخی افزودنی های دیگر. هر چند که تعدادی از کارخانه ها بر اساس موقعیت جغرافیایی و منابع غذایی دیگر از آردپر، آرد یونجه، آرد خون، مخمر ها و آرد آب پنیر خشک شده نیز استفاده می کنند.

۱ـ۳ـ۱ ضرورت غذا دهی به ماهیان

به موازات توسعه پرورش ماهی، اهداف به سمت تولید بیش­تر گرایش پیداکرده است. این مساله افزایش تولید در واحد سطح را نمی توان از طریق غذای طبیعی تامین کرد ، از طرفی در پرورش ماهیان سردآبی، به جهت اینکه از یک آب در جریان استفاده می شود و فقط با خود برخی مواد معدنی را بهمراه دارد و فاقد هر گونه مواد غذایی دیگر می باشد و یا اگر با خود موادغذایی داشته باشد به شکل محلول و غیر قابل استفاده برای ماهی است و از طرفی بعضی تر کیبات مضر آب مثل BOD5[3] را بالامی برد و یا در پرورش و تولید کپور ماهیان به غیر از دو ماهی فیتوفاگ و بیگ هد که ازغذای طبیعی داخل آب استفاده می­کنند، دو ماهی دیگر یعنی ماهی کپور معمولی و کپور علف خوار باید از غذای دستی و یا کارخانه­ای استفاده نماید [۹].

۱ـ۳ـ۲ طبیعت و منشا غذای زنده

جانوران آبزی (ماهی) همه نیازهای غذایی خود، به استثنای بخشی از نیازهای معدنی را، از غذا هایی که مصرف می کنند به دست می آورند. اغلب آن ها در طبیعت (اکوسیستم های آبی شامل اقیانوس ها، دریاها، دریاچه ها، رودخانه ها، و هر محیط آبی دیگر)، به وسیله غذاهای زنده از جمله گیاهان و جانوران موجود در محیط طبیعی ادامه حیات می دهند. این غذاها معمولا غنی از مواد مغذی ضروری می­باشند. تجربه آبزی پروری نشان می­دهد که ظاهرا اغلب ماهیان و سخت پوستان بالغ می توانند به استفاده از غذاهایی با مواد مغذی کم­تر عادت داده شوند، هر چند تامین مقداری غذای زنده سودمند است به ویژه در مراحل لاروی، بسیاری از این ماهی ها، کاملا متکی بر غذای زنده می­باشند [۱۰]. تامین غذای زنده در سیستم پرورش با هر تراکمی امکان پذیر نبوده و مهمتر اینکه اقتصادی نمی­باشد، غذای واقعی طبیعی کپور معمولی و قزل آلای رنگین­کمان بستگی به سن و اندازه ماهی، کیفیت فیزیکوشیمیایی آب محل زندگی، اندازه اقلام غذایی و محیط زندگی دارد [۱۱، ۱۲، ۱۳]. امروزه در صنعت آبزی پروری برای تامین نیازهای غذایی ماهیان پرورشی در هر شرایطی از غذای فرموله شده به اشکال پلت و اکسترود استفاده می کنند و به جهت برخی مزایای اقتصادی غذای اکسترود (شناور و نیمه شناور) می رود که به شکل کامل جایگزین غذای پلت گردد.

۱ـ۳ـ۳ نیاز های تغذیه ای

بیشتر تحقیقات درباره نیازهای غذایی ماهیان پرورشی در حال رشد در آب شیرین تحت شرایط آزمایشگاهی اجرا شده است. به طور کلی، نیازهای غذایی و انداره سایز غذای تهیه شده متناسب با نوع ماهی پرورشی، اندازه ماهی، شرایط پرورش متفاوت است [۹].

۱ـ۳ـ۳ـ۱ انرژی

انرژی در کربوهیدراتها، چربیها و پروتئین های اجزای خوراکی ذخیره می­شود. منشأ اولیه این انرژی، نور خورشید است سپس در نتیجه فتوسنتز در منابع گیاهی ذخیره می شود و از این طریق وارد بدن جانوران از جمله آبزیان می­گردند. بخش از انرژی وارده به بدن ماهی (IE)[4] از طریق مدفوع دفع می گردد که انرژی مدفوعی نام دارد (FE)[5] و درغذاهای با کیفیت پایین (با منشا کربوهیدراته) تا ۲۵ درصد انرژی دفع می گردد. اختلاف انرژی وارده به بدن از انرژی مدفوعی (IE- FE= DE)، انرژی قابل هضم (DE)[6] نام دارد،که ارزش هر غذایی با این نوع انرژی ارزیابی می­شود. میزان انرژی مورد نیاز برای ماهیان و میگوی پرورشی در جدول (۱ـ۱) آمده است.

تعداد صفحه :۷۸

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :       

****         minoofar.majedi@gmail.com