پایان نامه ارشد رشته مدیریت صنعتی : بررسی لزوم تداوم استراتژی­های تجدیدساختار صنعت برق ایران

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته  مدیریت صنعتی

گرایش : تولید

عنوان :   بررسی لزوم تداوم استراتژی­های تجدیدساختار صنعت برق ایران

دانشگاه شیراز 

دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی

گروه مدیریت

پایان نامه­ کارشناسی ارشد در رشته مدیریت صنعتی – گرایش تولید

عنوان

بررسی لزوم تداوم استراتژی­های تجدیدساختار صنعت برق ایران

 استاد راهنما:

دکتر علی­نقی مصلح­شیرازی

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

از جمله مباحثی که مدت­هاست پیش روی تصمیم­گیران و سیاست­گذاران صنعت برق در بسیاری از کشورهای دنیا قرار دارد، تفکر تجدید ساختار این صنعت مطابق با روند افزایش کارایی و رقابت در دیگر صنایع است. صنعت برق ایران نیز از این قاعده مستثنی نبوده و  از اوایل دهه ۷۰ به تغییر ساختار سازمانی خود اقدام نموده­است و حال، هدف اصلی از انجام این مطالعه کاربردی بررسی و تعیین لزوم تداوم استراتژی­هایی است که تاکنون در زمینه­ تجدیدساختار صنعت برق ایران اجرا ­شده­اند. جهت پاسخ به این سؤال، پرسش­نامه­ای حاوی ۲۵ گویه طراحی­گردید و با بهره گرفتن از روش دلفی و از طریق نمونه­گیری قضاوتی و هدفمند در میان یک پنل تخصصی۱۱نفره متشکل از چند تن از اساتید دانشگاهی متخصص در رشته­های اقتصاد انرژی و برق، تعدادی از مدیران و معاونان بخش­های تولید، انتقال و توزیع برق و نیز صاحب­نظران در زمینه­ خصوصی­سازی و تجدید ساختار استراتژیک توزیع­شد و پس از سه بار تکرار این فرایند سرانجام نتایج مورد نظر حاصل گردید. این نتایج که با بهره گرفتن از جدول­های توزیع فراوانی، درصدگیری و شاخص مد تحلیل گردید حاکی از آن است که با وجود کاستی­ها و نواقصی که درحال­حاضر گریبان­گیر صنعت برق ایران است، اما روند تجدید ساختار این صنعت مثبت ارزیابی می­شود و تداوم استراتژی­هایی که در این زمینه اتخاذ­شده­اند لازم­ و ضروری است.

 کلیدواژه­ها: اصلاحات­ صنعت­برق، تجدیدساختار، مقررات­گذاری، مقررات­زدایی، خصوصی­سازی.

فهرست مطالب

 عنوان              صفحه

فصل اول : کلیات………..۱                           

۱-۱٫مقدمه ۲

۱-۲٫شرح و بیان مسأله پژوهشی ۴

۱-۳٫اهمیت و ارزش تحقیق ۷

۱-۴٫اهداف تحقیق ۹

۱-۴-۱٫هدف اصلی پژوهش ۹

۱-۴-۲٫اهداف فرعی پژوهش ۹

۱-۵٫سؤال­های تحقیق ۹

۱-۶٫تعریف عملیاتی متغیرهای پژوهش ۱۰

۱-۷٫ دستاورد/نوآوری تحقیق ۱۰

۱-۸٫خلاصه­ای از یافته­های پژوهش ۱۱

۱-۹٫خلاصه­ی فصل ۱۱

فصل دوم: ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق..۱۲

۲-۱٫ مقدمه ۱۳

۲-۲٫ چارچوب نظری ۱۴

۲-۲-۱٫ اصلاحات صنعت برق ۱۴

۲-۲-۲٫مؤلفه­های اصلی اصلاحات صنعت برق ۱۷

۲-۲-۲-۱٫ اصلاحات در ساختار ۱۹

۲-۲-۲-۱-۱٫تفکیک اجزا ۲۰

۲-۲-۲-۱-۲٫ تجدید ساختار ۲۲

۲-۲-۲-۱-۲-۱٫اهداف تجدید ساختار صنعت برق ۲۴

۲-۲-۲-۱-۲-۲٫الزامات و نیازمندی­های تجدید ساختار صنعت برق ۲۵

۲-۲-۲-۱-۲-۳٫بازار برق ۳۱

۲-۲-۲-۱-۲-۳-۱٫تعریف و فلسفه بازار برق ۳۱

۲-۲-۲-۱-۲-۳-۲٫مراحل تشکیل بازار برق ۳۱

۲-۲-۲-۱-۲-۳-۳٫موانع شکل­گیری و یا انحراف بازار رقابتی برق ۳۳

۲-۲-۲-۱-۲-۴٫بررسی تجارب کشورهای مختلف در زمینه تجدیدساختار صنعت برق ۳۵

۲-۲-۲-۱-۲-۴-۱٫ بررسی تجارب برخی کشورهای توسعه­یافته در زمینه تجدید ساختار صنعت برق ۳۶

۲-۲-۲-۱-۲-۴-۲٫بررسی تجارب برخی کشورهای درحال­توسعه در زمینه تجدید ساختار صنعت برق ۴۲

۲-۲-۲-۱-۲-۵٫صنعت برق ایران ۴۷

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۱٫تاریخچه ۴۷

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۲٫وضعیت کنونی صنعت برق ایران ۴۹

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۳٫اصلاحات صنعت برق در ایران ۵۱

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۳-۱٫اصلاحات ساختاری در صنعت برق ایران ۵۲

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۳-۱-۱٫روند تجدید ساختار در صنعت برق ایران ۵۴

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۴٫چالش­های فراروی صنعت برق ایران ۵۸

۲-۲-۲-۱-۲-۵-۴-۱٫ اشکالات ساختاری صنعت برق در ایران ۵۹

۲-۲-۲-۱-۳٫شرکتی­سازی ۶۳

۲-۲-۲-۲٫اصلاحات در قانون ۶۳

۲-۲-۲-۲-۱٫مؤلفه­های اصلاحات در قانون ۶۴

۲-۲-۲-۲-۱-۱٫قانون­زدایی ۶۴

۲-۲-۲-۲-۱-۲٫قانون­گذاری(تجدید مقررات) ۶۴

۲-۲-۲-۳٫اصلاحات در مالکیت ۶۵

۲-۲-۲-۳-۱٫مؤلفه­های اصلاحات در مالکیت ۶۵

۲-۲-۲-۳-۱-۱٫خصوصی­سازی ۶۵

۲-۳٫ پیشینه تجربی ۶۶

۲-۳-۱٫ پژوهش­های خارجی ۶۶

۲-۳-۲٫ پژوهش­های داخلی ۷۲

۲-۴٫ خلاصه فصل ۷۹

فصل سوم : روش­شناسی تحقیق…….۸۱

۳-۱٫مقدمه ۸۲

۳-۲٫مفهوم تحقیق ۸۲

۳-۳٫روش تحقیق ۸۳

۳-۳-۱٫ روش دلفی ۸۳

۳-۳-۲٫ انواع دلفی ۸۵

۳-۴٫ تعریف عملیاتی مفاهیم ۸۵

۳-۵٫ ابزار تحقیق ۸۶

۳-۵-۱٫روایی و پایایی ابزار تحقیق ۸۷

۳-۶٫ قلمرو تحقیق ۸۷

۳-۶-۱٫ قلمرو زمانی تحقیق ۸۷

۳-۶-۲٫ قلمرو مکانی تحقیق ۸۸

۳-۷٫ جامعه آماری تحقیق ۸۸

۳-۸٫ نمونه آماری تحقیق ۸۹

۳-۸-۱٫ حجم نمونه آماری ۸۹

۳-۸-۲٫روش و طرح نمونه برداری ۸۹

۳-۹٫ روش اجرا و گردآوری اطلاعات ۹۰

۳-۱۰٫روش تحلیل نتایج ۹۱

۳-۱۰-۱٫شرط توافق ۹۱

۳-۱۰-۲٫ روش تجزیه و تحلیل نتایج ۹۲

۳-۱۱٫خلاصه فصل ۹۲

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده­ها و یافته­های تحقیق……..۹۳

۴-۱٫ مقدمه ۹۴

۴-۲٫ تحلیل نتایج ۹۴

۴-۲-۱٫ یافته­های حاصل از دور اول توزیع پرسش­نامه بین اعضای پنل ۹۵

۴-۲-۲٫ یافته­های حاصل از دور دوم توزیع پرسش­نامه بین اعضای پنل ۹۷

۴-۲-۳٫ یافته­های حاصل از دور سوم توزیع پرسش­نامه بین اعضای پنل ۹۸

۴-۳٫خلاصه فصل ۹۹

فصل پنجم : نتیجه­گیری و پیشنهادها……۱۰۰

۵-۱٫ مقدمه ۱۰۱

۵-۲٫ خلاصه­ای از مطالعه ۱۰۱

۵-۳٫ بحث و بررسی ۱۰۲

۵-۴٫ نتیجه­گیری ۱۱۱

۵-۵٫ محدودیت­ها، مشکلات و پیشنهادهای تحقیق ۱۱۲

۵-۶٫ خلاصه فصل ۱۱۳

فهرست منابع ۱۱۴

۱- منابع فارسی ۱۱۴

۲- منابع انگلیسی ۱۱۹

پیوست­ها ۱۲۷

پیوست شماره ۱ : پرسش­نامه ۱۲۷

چکیده انگلیسی ۱۳۰

مقدمه

استفاده از انرژی به منظور توسعه اجتماعی و اقتصادی و نیز بهبود کیفیت زندگی در همه کشورها امری ضروری است(هپ­باسلی[۱]،۲۰۰۵ :۳۱۴) به گونه­ای که امروزه برق(به عنوان یکی از مصادیق انرژی) به یک درونداد حیاتی مبدل گشته که طیف گسترده­ای از فعالیت­های مربوط به تولید، انتقال و مصرف را پشتیبانی می­کند(راجان و رام[۲]،۲۰۰۰ :۹۳). کنترل گازهای گلخانه­ای موجود در جو و دیگر انواع گازها نیز مستلزم تمرکز برروی کارایی تولید، انتقال، توزیع و مصرف انرژی می­باشد(هپ­باسلی،۲۰۰۵ :۳۱۴). امروزه تولید و توزیع برق به یکی از بزرگترین کسب و کارهای جهان تبدیل شده که عایدی سالانه­ی آن در حدود یک تریلیون دلار تخمین زده شده­است(راجان و رام،۲۰۰۰ :۹۳).

از جمله مباحثی که هم­اکنون پیش روی تصمیم­گیران و سیاست­گذاران صنعت برق در بسیاری از کشورهای دنیا قرار دارد، تفکر تجدید ساختار[۳] این صنعت مطابق با روند افزایش کارایی و رقابت در دیگر صنایع است(سیاهکلی،سیامک،۱۳۸۱: ۱). به عبارتی قانون­زدایی[۴] و تجدید ساختار صنعت برق یکی ازمهم­ترین مقوله­های مربوط به توسعه­ی انرژی جهانی در قرن اخیر به شمار می­رود(مک­گاورن و هیکس[۵]، ۲۰۰۴ : ۳۲۱). به تعبیر طرفداران آن، لزوم حرکت در این مسیر به دلایل مختلفی چون سرمایه­بر بودن، ناکارایی اقتصادی، ساختار سنتی و انحصاری بودن آن غیر قابل انکار می­باشد. بررسی ساختار صنعت برق در کشورهای مختلف نشان می­دهد که تجدید ساختار این صنعت در بسیاری از کشورهای دنیا درحال انجام شدن و یا در دست بررسی است(سیاهکلی،سیامک،۱۳۸۱: ۱). تا سال ۱۹۸۰ اغلب کشورهای دنیا متکی به انحصارات دولتی بودند اما در اواسط دهه­ی ۱۹۹۰ بیش از ۳۰ کشور و یا نواحی گوناگون در کشورهای مختلف، سیاست­هایی را جهت اصلاح صنعت برق خود در پیش گرفتند(مک­گاورن و هیکس، ۲۰۰۴ : ۳۲۱). به دیگر بیان، بیش از دو دهه است که صنعت برق در جای جای جهان دستخوش تحولات بنیادینی به صورت گذار از الگوی انحصار طبیعی و کنترل شده به سمت ساختار بازار رقابتی شده است(اُرن و جیانگ[۶]، ۲۰۰۵ : ۴۰۷). هدف استراتژی تجدید ساختار، جایگزینی شرکت­های انحصاری قدیمی و تحت کنترل دولت با شرکت­های خصوصی­سازی­شده­­ای است که با یکدیگر به رقابت پرداخته و به صورت کارایی سرمایه­گذاری می­کنند و دروندادهایی را با نازل­ترین و کاراترین قیمت فراهم­می­نمایند (پیتمن[۷]، ۲۰۰۷ : ۱۸۷۲). تجارب کشورهای مختلف درخصوص تجدید ساختار، متفاوت و در پاره­ای موارد مغایر با یکدیگر است به گونه­ای که برخی به موفقیت و برخی به شکست انجامیده­است. با این وجود همواره این سؤال مطرح است که آیا تجدید ساختار، لازمه­ی پویایی صنعت برق است؟، آیا کشورهای گوناگون پس از طی فرایندهای تجدید ساختار توانسته­اند اهداف اصلی آن را که همانا خصوصی­سازی این صنعت، ایجاد بازارهای رقابتی، تولید و عرضه ی برق با قیمت هایی مناسب و در نهایت، کسب منفعت اقتصادی است تحقق بخشند؟ تجدید ساختار در ایران در چه مرحله­ای است و آیا تداوم آن برای صنعت برق ایران یک ضرورت محسوب می­شود؟   

در این پژوهش هریک از مباحث ذکر شده در بالا به تفصیل مورد بحث و بررسی قرارخواهد­گرفت و ابهامات موجود در این زمینه برطرف می­گردد. در ادامه به بیان مسئله و تعریف متغیرهای اصلی پژوهش حاضر پرداخته می شود.

  ۱-۲٫شرح و بیان مسأله پژوهشی

تجدید ساختار پدیده­ی رایجی است که سازمان­ها آن را بر اساس الگوی معینی اعمال می­کنند. این تجدید ساختار می­تواند با ملاحظات استراتژیک گوناگونی نظیر تمایل به اتخاذ شیوه­های جدید، پاسخگویی به محیط­های پویا با قابلیت انعطاف پذیری بالاتر، بهبود عملکرد کسب و کار و غیره ایجاد­شود(بالوگان[۸]، ۲۰۰۷ : ۸۱). از این رو اخیراً در برخی نقاط جهان صنایع دولتی کنترل شده مانند ارتباطات راه دور، خطوط هوایی، گاز و غیره تغییرات عمده­ای را که حاصل کاهش مقررات و افزایش رقابت است، تجربه کرده­اند(وو و وارائیا[۹]، ۱۹۹۹ : ۷۵). صنعت برق نیز یکی از صنایع انحصاری دولتی می­باشد که در حال تغییر است. به عبارت دیگر، در سراسر جهان نوعی انتقال از یکپارچگی عمودی[۱۰] صنایع برق به سمت رقابتی شدن بازارها رخ داده­است(مک­گاورن و هیکس، ۲۰۰۴ : ۳۲۳). تجدید ساختار صنعت برق به معنای شکست انحصار عمودی[۱۱]دولت بر صنعت از طریق جداسازی زنجیره­ی یکپارچه­ی عمودی و برهم تنیده تأمین برق و تفکیک در قالب بخش­های رقابت­پذیر و رقابت­ناپذیر است(عبادی و دودابی­نژاد،۱۳۹۰: ۱۳۷). موضوع یکپارچه­سازی عمودی که به صورت مالکیت مشترک تولید و کسب و کارهای جزئی(خرده­فروشی[۱۲]) در زنجیره­ی عرضه تفسیر می­شود، مانعی است در برابر رقابت در بازار برق(بون و همکاران[۱۳]، ۲۰۱۰ : ۳۷۱۰). این در حالی است که یکی از شاخص­ها(و مزایای) بازار رقابتی عدم قدرت گردانندگان بازار در سوءاستفاده از نوسانات تقاضا است. در محصولات ملموس، گردانندگان بازار با حربه­ی انبار توانایی سوءاستفاده از نوسانات را پیدا می­کنند و در مقابل آن­ها، دولت ها نیز از همین مکانیزم جهت تعادل بازار بهره برداری می­نمایند. ولی در صنعت برق امکان انبار نمودن کالا وجود ندارد. در این صنعت، افزایش و نوسانات قیمت مبادله­شده­ی برق که از نگرانی های عمده­ی تنظیم کنندگان بازار برق محسوب می­شود، ریشه در سوءاستفاده از قدرت بازار توسط بازیگران دارد. قدرت بازار عبارت است از توانایی یک فروشنده(یا عرضه­کننده) یا جمعی از فروشندگان انرژی در افزایش قیمت برق به سطحی بالاتر از مقدار رقابتی آن برای مدتی قابل توجه و به طوری که سود بیشتری را برای بازیگر مذکور به همراه داشته­باشد. مجموعه­ای از عوامل ذاتی و غیرذاتی چون کشش ناچیز تقاضای برق، عدم توانایی ذخیره­سازی اقتصادی برق، تراکم خطوط انتقال، دیربازده­ بودن سرمایه­گذاری در برق و غیره را می­توان به عنوان منشأ قدرت بازار دسته­بندی نمود(رزمی و همکاران، ۱۳۸۹: ۴۲). بنابراین، در مجموع، غیررقابتی بودن بازار برق و وجود قدرت بازار در آن -که نتیجه­ی انحصارات دولتی و یکپارچگی عمودی است- نه­تنها سهولت ورود به بازار برق و یا خروج از آن را از سرمایه­گذاران سلب می­کنند، بلکه انگیزه­های آنان را نیز برای این امر زایل می­سازند.      

اما با تجدید ساختار، تولیدکنندگان، خطوط انتقال و شبکه­ی توزیع از هم جدا می­شوند و هدف از این امر از طرفی کاهش نرخ انرژی برق و افزایش کیفیت آن برای مصرف­کننده و از طرف دیگر رقابت واحدهای تولیدی بر اساس سود خود می­باشد(نیرومندفام، ۱۳۹۰ : ۴۵). اینکه تا چه حد بتوان اهداف مذکور را محقق ساخت چندان روشن نیست.

با توجه به مباحث فوق، چنین به نظر می­رسد که تجدید ساختار صنعت برق یک ضرورت است. این در حالی است که تجربیات کشورهای گوناگون در این زمینه نتایج مختلف و بعضاً متناقضی را در پی داشته که برخی به موفقیت و برخی به شکست منجر شده­است. برای مثال سازماندهی مجدد بخش برق در هلند که از سال ۱۹۸۹آغاز شد کارایی مورد انتظار را به همراه نداشته­است و منافع احتمالی حاصل از آن نیز در هاله­ای از ابهام قرار دارد(کاستر[۱۴]، ۱۹۹۸ : ۶۶۱). به عنوان نمونه­ای دیگر، جمهوری فدرال نیجریه از سال ۲۰۰۶ به ایجاد یک روند رقابتی در صنعت برق خود اقدام نموده­است، در حالی که برخی محققان معتقدند که چنین روندی نه­تنها منفعتی برای این کشور به همراه نخواهد­داشت بلکه به تحمیل هزینه­های بیشتر خواهدانجامید(آموبی[۱۵]، ۲۰۰۶ : ۲۹۱). وو و همکاران[۱۶](۲۰۰۳) نیز در بررسی­های خود بر روی اصلاحات بازار برق که تاکنون در بریتانیا، نروژ، آلبرتا(کانادا) و کالیفرنیا(ایالات متحده آمریکا) رخ داده­است به این نتیجه رسیده­اند که ایجاد بازار رقابتی تولید برق، به تنهایی، در ارائه­ی خدمات قابل اطمینان با قیمت­های پایین و پایدار با شکست مواجه شده­است. البته محققان دلایل متعددی را برای این شکست عنوان کرده­اند. در پیشینه­ی تجربی تحقیق به موارد بیشتری اشاره خواهدشد.

صنعت برق ایران نیز از اوایل دهه ۷۰ به تغییر ساختار سازمانی و ایجاد شرکت­های مستقل و غیردولتی توزیع نیروی برق و مدیریت تولید برق، همچنین شرکت­هایی در بخش­های اجرائی و پیمانکاری، ساخت و تجهیزات و غیره اقدام نموده است(توانیر، ۱۳۹۱پ). با این حال مطالعات و بررسی­های گوناگونی که در خصوص اصلاحات ساختاری و تجدیدساختار صورت پذیرفته حاکی از این است که صنعت برق ایران، پس از حدود بیست سال که از آغاز این اصلاحات می­گذرد، پیشرفت چندانی در این زمینه نداشته­است. جداسازی عمودی ارکان صنعت که یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین اقدامات در اصلاحات ساختاری صنایع برق به­شمار می آید، در رویکرد اصلاحات صنعت برق در ایران کم رنگ است. به عبارت دیگر ارکان صنعت برق یعنی تولید، انتقال و توزیع در اصلاحات ساختاری این صنعت در ایران هیچ گاه تحت یک فرایند تفکیک ساختاری قرار نگرفته اند تا از طریق واگذاری، مدیریت و مالکیت این ارکان از یکدیگر جدا شود. ضمناً در این رویکرد، هیچ گونه نشانه ای از تفکیک افقی اجزا مشاهده نمی شود(منظور و عسکری آزاد، ۱۳۸۷ :۷۱). همچنین آمار و ارقام منتشر شده توسط وزارت نیرو بیانگر این موضوع است که میزان خصوصی سازی[۱۷](که خود یکی از مراحل به وجودآوردن یک ساختار برق جدید است) در نیروگاه­های سیکل ترکیبی و گازی پس از گذشت بیست و یک سال، بسیار ناچیز است. مجموعه­ی این عوامل مانع از ایجاد یک بازار رقابتی برق در ایران شده­است؛ از سوی دیگر آینده­ی این اصلاحات و اینکه آیا به کسب منافع بیشتر منتج می­شود و یا تحمیل هزینه­های افزون­تر، نیز چندان روشن نیست.

بنابراین بررسی مزایای تجدید ساختار صنعت برق، مقایسه­ی نتایج کوتاه­مدت و بلند­مدت حاصل از پیاده­سازی آن در کشورهای مختلف و نیز وضعیت فعلی روند اصلاحات و تجدید ساختار صنعت برق ایران، مسئله­ی اساسی پژوهش را روشن­تر می­نماید؛ اینکه آیا تداوم استراتژی­های تجدید ساختار صنعت برق ایران از ضروریات است؟ آیا نیاز است که بر تداوم چنین استراتژی­هایی اصرار ورزیم یا خیر؟

۱-۳٫اهمیت و ارزش تحقیق

پیش­بینی می­شود که رشد تقاضا برای مصرف برق در کشورهای در حال توسعه با سرعت بیشتری نسبت به کشورهای توسعه­یافته افزایش یابد. این افزایش در تقاضا در نتیجه­ی استفاده­ی گسترده از رایانه­ها، وسایل خانگی، برقراری ارتباط از راه دور و وسایل نقلیه­ی برقی است. همچنین انتظار می­رود که استفاده از گاز طبیعی برای تولید برق تا سال ۲۰۲۰ میلادی با شتاب بیشتری رشد یابد

تعداد صفحه :۱۷۱

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :               minoofar.majedi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***