پایان نامه ارشد:تحلیلی بر نقش کاربری های مذهبی در شکل گیری بافت های محله ای،

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :جغرافیا

عنوان : تحلیلی بر نقش کاربری های مذهبی در شکل گیری بافت های محله ای،

دانشگاه آزاد اسلامی

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد          

رشته جغرافیا گرایش جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان:

تحلیلی بر نقش کاربری های مذهبی در شکل گیری بافت های محله ای،

مطالعه موردی: بقعه دانای علی کلان شهر رشت

استـاد راهنما:

دکتر سیده خدیجه رضاطبع ازگمی

استـاد مشاور:

دکتر نصراله مولایی هشجین

نیمسال تحصیلی

زمستان، ۱۳۹۱

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

 

چکیده ۱

مقدمه. ۳

کلیات تحقیق.. ۵

فصل اول. ۵

۱-۱-بیان مسأله. ۶

۱-۲- اهمیت و ضرورت تحقیق.. ۸

۱-۳-اهداف تحقیق.. ۸

۱-۴- سوالات و فرضیه های تحقیق.. ۹

۱-۵- تعریف واژه ها و مفاهیم. ۹

فصل دوم مبانی نظری تحقیق.. ۱۲

مقدمه. ۱۳

۲-۱- پیشینه تحقیق.. ۱۴

۲-۲- مفاهیم محله. ۱۵

۲-۳- توسعه محله ای.. ۱۸

۲-۴- تکوین محله. ۲۱

۲-۵- هویت محله. ۲۵

۲-۶- هویت بخشی محله ای.. ۲۵

۲-۷- نحوه محله گزینی.. ۲۷

۲-۸- اجزای محله. ۲۸

۲-۹- خصوصیات کالبدی محلات… ۳۰

۲-۱۰- ساختار کالبدی محله. ۳۳

۲-۱۱- جمعیت و محله. ۳۸

۲-۱۲- روابط و ترکیب اجتماعی محلات… ۳۹

۲-۱۳- شرایط اجتماعى و فیزیکى محله. ۴۰

۲-۱۴- مدیریت محله و ساختار آن در شهرها ۴۱

۲-۱۵- مفاهیم و ارزشهاى موجود در محله هاى مسکونى سنتى ایران. ۴۲

۲-۱۶- ویژگی های محله های شهری در ایران. ۴۳

۲-۱۷- شهر ایرانى – اسلامى.. ۴۴

۲-۱۸- مکان هاى زیارتى در شهرهاى ایران. ۴۵

۲-۱۹- موفولوژی محلات شهرهای اسلامی.. ۴۶

۲-۲۰- جایگاه مساجد در ساختار اکولوژیک شهرهای اسلامی.. ۴۸

۲-۲۱- نقش مسجد در توسعه ی محله ای.. ۴۹

۲-۲۲- جایگاه مسجد در ساختار فضایی و کالبدی شهر و محله ای.. ۵۰

۲-۲۳- نقش مساجد در توسعه فضایی و کالبد شهری و محله ای.. ۵۲

۲-۲۴- زیارتگاه در روند توسعه محلات شهری.. ۵۳

۲-۲۵- شکل گیری فضاها و نواحی فرهنگی بر مبنای مذهب… ۵۴

۲-۲۶- کاربری مذهبی.. ۵۶

۲-۲۷- اکولوژی مذهبی.. ۵۶

۲-۲۸- کارکرد زیارتگاه ها ۵۷

۲-۲۹- نظریه مذهبی به عنوان منشأ پیدایش شهر (شهر به عنوان عبادتگاه) ۶۱

۲-۳۰- تحولات کالبدی – فضایی مراکز مذهبی.. ۶۲

۲-۳۱- مکاتب جغرافیایی مذاهب… ۷۲

۲-۳۲- دیدگاه ها و نظریه های اساسی قابل مطالعه در تبیین کاربری اراضی و عملکرد های شهری.. ۷۵

۲-۳۳- تکامل نظریه های محله. ۹۲

۲-۳۴- طبقه بندی کاربری های شهری.. ۹۲

۲-۳۵-محله بندی شهری و نقش آن در جهت دهی به توسعه فضایی.. ۹۴

فصل سوم روش شناسی تحقیق.. ۹۶

۳-۱- روش تحقیق و مراحل انجام کار. ۹۷

۳-۲- جامعه آماری، نمونه و حجم آن. ۱۰۱

۳-۳- متغیر های تحقیق.. ۱۰۲

۳-۴- محدوده مورد مطالعه و مقطع زمانی.. ۱۰۲

۳-۵- اهمیت مدل در فرایند برنامه ریزی.. ۱۰۲

۳-۶- مدل تحلیلی SWOT.. 103

فصل چهارم  یافته های تحقیق.. ۱۰۶

۴-۱- موقعیت جغرافیایی شهر رشت… ۱۰۷

۴-۲- محله چمارسرا (چومارسرا) ۱۰۸

۴-۳-کاربری مذهبی موجود در رشت… ۱۱۲

۴-۴- زیارتگاه دانای علی به عنوان کاربری مذهبی موجود در محله چمارسرا ۱۱۶

۴-۵- محله چمارسرا از نظر ساخت و بافت و علل توسعه فضایی.. ۱۱۹

۴-۶-هویت شهری در محله چمارسرا عاملی در جهت توسعه فضایی و کالبدی.. ۱۲۳

۴-۶- ویژگی های فضایی محله چمارسرا ۱۲۵

۴-۷- شاخص های کالبدی.. ۱۲۹

۴-۷-۷- شاخص های خدماتی.. ۱۳۷

۴-۷-۱۷-  شاخص های جمعیتی.. ۱۵۳

۴-۷-۲۳-  شاخص های اجتماعی-اقتصادی.. ۱۵۹

۴-۷-۲۶- شاخص های زیست محیطی.. ۱۶۴

فصل پنجم تحلیل فرضیه ها، نتیجه گیری وپیشنهادات… ۱۷۷

۵-۱- جمع بندی.. ۱۷۸

۵-۲- آزمون فرضیه ها ۱۸۰

۵-۳- نتیجه گیری.. ۱۸۳

۵-۴- پیشنهادات… ۱۸۴

منابع. ۱۸۸

پیوست… ۱۹۷

Abstract 202

 

 

فهرست جداول

 

جدول شماره ۲-۱- انواع کاربری اراضی و زیر گروه های فعالیتی آنها بر مبنای ضوابط سازمان مدیریت و برنامه ریزی  ۹۳

جدول شماره۳-۱-تشخیص نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای مرتبط با موضوع. ۱۰۴

جدول شماره۳-۲- ماتریس تحلیلیSWOT  و نحوه تعیین استراتژی ها ۱۰۵

جدول شماره ۴-۱-سرانه و برآورد سطوح موردنیاز برای کارکردهای عمده شهری در محله چمارسرا، به روش های نوین کاربری پذیری قطعات شهری……………………………………………………………………………………………۱۱۶

جدول شماره ۴-۷-۱-موثرترین عوامل در شکل گیری و توسعه محله چمارسرا ۱۳۰

جدول شماره ۴-۷-۲- قدمت محله. ۱۳۱

جدول شماره ۴-۷-۳- مدت ساکن بودن در محله. ۱۳۳

جدول شماره ۴-۷-۴-  عمر ساختمان های محله چمارسرا ۱۳۴

جدول شماره ۴-۷-۵-  قدمت ابنیه. ۱۳۵

جدول شماره ۴-۷-۶- میزان رعایت قوانین و مقررات شهرداری در احداث ساختمان ها و نمای محله. ۱۳۶

جدول شماره ۴-۸-۱- وجود خدمات آموزشی در محله. ۱۳۷

جدول شماره ۴-۸-۲- وجود خدمات بهداشتی در محله. ۱۳۷

جدول شماره ۴-۸-۳- وجود خدمات تجاری در محله. ۱۳۸

جدول شماره ۴-۸-۴- وجود خدمات اداری در محله. ۱۳۸

جدول شماره ۴-۸-۵- وجود خدمات مذهبی در محله. ۱۳۹

جدول شماره ۴-۸-۶-وجود فضای سبز در محله. ۱۳۹

جدول شماره ۴-۸-۷- تعداد خدمات ورزشی در محله. ۱۳۹

جدول ۴-۸-۸- میزان رضایت از خدمات محله. ۱۴۱

جدول شماره ۴-۸-۹- حوزه نفوذ کاربری مذهبی دانای علی.. ۱۴۳

جدول شماره ۴-۸-۱۰-  میزان رضایت ساکنین محله چمارسرای رشت از نحوه دسترسی به مرکز شهر. ۱۴۴

جدول شماره ۴-۸-۱۱-  میزان رضایت ساکنین از زندگی در محله چمارسرای رشت… ۱۴۵

جدول شماره ۴-۸-۱۲-  میزان ساخت و سازهای مطابق با ضوابط شهرسازی و برنامه های شهری در محله چمارسرای رشت   ۱۴۶

جدول شماره۴-۸-۱۳-  برخورداری مردم از زمین از طرف ارگان های دولتی.. ۱۴۷

جدول شماره۴-۸-۱۴- اجرای طرح و پروژه شهری در سطح محله در سال های اخیر از طرف   شهرداری. .۱۴۸

جدول شماره ۴-۸-۱۵-  میزان رضایت از اجرای پروژه ها ۱۵۰

جدول شماره ۴-۸-۱۶-  گسترش محله بر اساس طرح ها و برنامه های شهرداری.. ۱۵۱

جدول شماره ۴-۸-۱۶-  میزان رضایت از اجرای طرح ها و برنامه های شهرداری برای گسترش محله. ۱۵۲

جدول شماره ۴-۹-۱-  تعداد جمعیت هر واحد مسکونی.. ۱۵۳

جدول شماره ۴-۹-۲-  تعداد اعضای خانواده ۱۵۴

جدول شماره ۴-۹-۳-  گروه های سنی محله. ۱۵۵

جدول شماره ۴-۹-۴- میزان تحصیلات… ۱۵۶

جدول شماره ۴-۹-۵- وضعیت اشتغال خانوار ساکن.. ۱۵۷

جدول شماره ۴-۹-۶- گویش اغلب اعضای خانواده ۱۵۸

جدول شماره ۴-۱۰-۱- میزان درآمد ماهیانه ساکنین محله چمارسرا ۱۵۹

جدول شماره ۴-۱۰-۲-  نقش عوامل مختلف در انتخاب مسکن ساکنین محله چمارسرا ۱۶۱

جدول شماره ۴-۱۰-۴-  وجود واحد خرده فروشی و عمده فروشی بازارچه(میوه و تره بار) ۱۶۲

جدول شماره ۴-۱۰-۵-  میزان رضایت از دسترسی به واحدهای خرده فروشی.. ۱۶۲

جدول شماره ۴-۱۰-۶-میزان نقش کارکرد زیارتی-مذهبی محله در کنار سایر بخش های مدیریتی شهر و در بهبود مدیریت شهری و ارتقاء مشارکت ساکنان. ۱۶۳

جدول شماره ۴-۱۰-۷-  میزان تأثیر کارکرد زیارتی-مذهبی محله در توسعه فضایی.. ۱۶۴

جدول شماره ۴-۱۱- ۱- جمع آوری زباله توسط شهرداری.. ۱۶۵

جدول شماره۴-۱۱- ۲-  میزان رضایت از عملکرد شهرداری.. ۱۶۶

جدول شماره ۴-۱۱- ۳-  اقدام شهرداری به تخلیه فاضلاب ها در طول سال. ۱۶۷

جدول شماره ۴-۱۱- ۴- میزان رضایت از تخلیه فاضلاب ها توسط شهرداری.. ۱۶۸

جدول شماره ۴-۱۱- ۵-   میزان اقدام شهرداری به حفظ و نگه داری محله از نظر بهداشتی.. ۱۶۹

جدول شماره ۴-۱۱- ۶- وجود جانوران موزی در محله چمارسرا ۱۷۰

جدول شماره ۴-۱۱-۷-  میزان اقدام شهرداری به نظافت و جلوگیری از رشد حیوانات موزی.. ۱۷۱

جدول شماره ۴-۱۱-۸-  میزان آلودگی آب به وسیله رودخانه. ۱۷۲

جدول شماره ۴-۱۱-۹- وجود صنایع آلوده کننده در محله. ۱۷۳

جدول شماره ۴-۱۱-۱۰-میزان نقش شهرداری در جلوگیری از احداث صنایع آلوده کننده در داخل محله. ۱۷۴

جدول شماره ۴-۱۲- مربوط به عوامل داخلی (نقاط قوت، ضعف) وعوامل خارجی (فرصت ها وتهدیدها) در محله چمارسرا………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۶

 

 

فهرست نمودارها

 

نمودار شماره ۴-۷-۱-  موثرترین عوامل در شکل گیری و توسعه محله چمارسرا ۱۳۰

نمودار شماره۴-۷-۲- قدمت محله. ۱۳۱

نمودار شماره ۴-۷-۳-  مدت ساکن بودن در محله. ۱۳۳

نمودار شماره ۴-۷-۴- مدت ساخت ساختمان. ۱۳۴

نمودار شماره ۴-۷-۵-  قدمت ابنیه. ۱۳۵

نمودار شماره ۴-۷-۶- میزان رعایت قوانین و مقررات شهرداری در احداث ساختمان ها و نمای محله. ۱۳۶

نمودار شماره ۴-۸-۹- حوزه نفوذ کاربری مذهبی دانای علی.. ۱۴۳

نمودار شماره ۴-۸-۱۰-  میزان رضایت ساکنین محله چمارسرای رشت از نحوه دسترسی به مرکز شهر. ۱۴۴

نمودار شماره ۴-۸-۱۱-  میزان رضایت از زندگی در محله. ۱۴۵

نمودار شماره ۴-۸-۱۲  میزان ساخت و سازهای مطابق با ضوابط شهرسازی و برنامه های شهری در محله چمارسرای رشت… ۱۴۷

نمودار شماره۴-۸-۱۳-  برخورداری مردم از زمین از طرف ارگان های دولتی.. ۱۴۸

نمودار شماره ۴-۸-۱۴-  اجرای طرح و پروژه شهری در سطح محله در سال های اخیر از طرف شهرداری.. ۱۴۹

نمودار شماره ۴-۸-۱۵-  میزان رضایت از اجرای پروژه ها ۱۵۰

نمودار شماره ۴-۸-۱۶-  گسترش محله بر اساس طرح ها و برنامه های شهرداری.. ۱۵۱

نمودار شماره ۴-۸-۱۷-  میزان رضایت از اجرای طرح ها و برنامه های شهرداری برای گسترش محله. ۱۵۳

نمودار شماره ۴-۹-۱-  تعداد جمعیت هر واحد مسکونی.. ۱۵۴

نمودار شماره ۴-۹-۲-  تعداد اعضای خانواده ۱۵۵

نمودار شماره ۴-۹-۳-  گروه های سنی محله. ۱۵۶

نمودار شماره ۴-۹-۴-   میزان تحصیلات… ۱۵۷

نمودار شماره ۴-۹-۵-   وضعیت اشتغال خانوار ساکن.. ۱۵۸

نمودار شماره ۴-۹-۶-  گویش اغلب اعضای خانواده ۱۵۹

نمودار شماره ۴-۱۰-۱-  میزان درآمد ماهیانه ساکنین محله چمارسرا ۱۶۰

نمودار شماره ۴-۱۰-۲- نقش عوامل مختلف در انتخاب مسکن ساکنین محله چمارسرا ۱۶۱

نمودار شماره  ۴-۱۰-۶- میزان نقش کارکرد زیارتی-مذهبی محله در کنار سایر بخش های مدیریتی شهر و در بهبود مدیریت شهری و ارتقاء مشارکت ساکنان. ۱۶۳

نمودار شماره ۴-۱۰-۷- میزان تأثیر کارکرد زیارتی-مذهبی محله در توسعه فضایی.. ۱۶۴

نمودار شماره ۴-۱۱- ۱-  جمع آوری زباله توسط شهرداری.. ۱۶۵

نمودار شماره ۴-۱۱- ۲-   میزان رضایت از عملکرد شهرداری.. ۱۶۶

نمودار شماره ۴-۱۱- ۳-  اقدام شهرداری به تخلیه فاضلاب ها در طول سال. ۱۶۷

نمودار شماره ۴-۱۱- ۴- میزان رضایت از تخلیه فاضلاب ها توسط شهرداری.. ۱۶۸

نمودار شماره ۴-۱۱- ۵- میزان اقدام شهرداری به حفظ و نگه داری محله از نظر بهداشتی……………………………………………۱۶۹

نمودار شماره ۴-۱۱- ۶- وجود جانوران موزی در محله………………………………………………………………………………………………..۱۷۱

نمودار شماره ۴-۱۱-۷-  میزان اقدام شهرداری به نظافت و جلوگیری از رشد حیوانات موزی……………………………………………۱۷۱

نمودار شماره ۴-۱۱-۸- میزان آلودگی آب به وسیله رودخانه…………………………………………………………………………………………۱۷۲

نمودار شماره ۴-۱۱-۹- وجود صنایع آلوده کننده در محله……………………………………………………………………………………………۱۷۴

نمودار شماره ۴-۱۱-۱۰- میزان نقش شهرداری در جلوگیری از احداث صنایع آلوده کننده در داخل محله…………………………..۱۷۵

 

 

فهرست نقشه ها

 

نقشه شماره ۴-۱-  موقعیت… ۱۰۹

نقشه۴-۲- تصویر رشت قبل از دوره صفویه. ۱۱۰

نقشه شماره ۴-۳- تصویر رشت در دوره صفویه. ۱۱۰

نقشه شماره ۴-۴- تصویر رشت در اوایل دوره قاجار. ۱۱۱

نقشه شماره ۴-۵- تصویر رشت در اواخر دوره قاجار. ۱۱۱

نقشه شماره ۴-۶- وضع موجود محله چمارسرا ۱۱۲

نقشه شماره۴-۷- پراکنش و شعاع عملکردی کاربری مذهبی در سطح شهر. ۱۱۳

نقشه شماره۴-۸- محدودیت های حاصل از دسترسی ها(کاربری مذهبی) ۱۱۴

نقشه شماره ۴-۶- جمعیت مراجعه کننده به عناصر و فضاهای خاص…. ۱۱۷

نقشه شماره ۴-۷- محلات قدیمی رشت… ۱۲۱

نقشه شماره۴-۸- عناصر و فضاهای شاخص بافت قدیم. ۱۲۲

نقشه شماره ۴-۹- مراکز محله چمارسرا ۱۲۲

 

 

فهرست عکس

 

عکس شماره ۴-۱- نمایی از بقعه دانای علی رشت در گذشته. ۱۱۷

عکس شماره ۴-۲- نمایی از بقعه دانای علی در زمان حال. ۱۱۸

عکس شماره ۴-۳- نمایی از بقعه دانای علی در مراسم تاسوعا و عاشورا ۱۱۸

عکس شماره ۴-۴- قدمت محله. ۱۳۲

عکس شماره ۴-۵- احدث پروژه جدید در محله. ۱۴۹

 

 

چکیده

کاربری مذهبی به شکل فزاینده ای سبب تجمع اجتماعات انسانی، حول یک مرکز مشخص می گردد. شهر رشت یکی از شهرهایی است که نیاز به بررسی و تحلیل کالبدی به واسطه وجود زیارتگاه دانای علی دارد. پژوهش حاضر بر آن  است، با بررسی و تحلیل نقش کاربری مذهبی، به شکل گیری،  توسعه و بافت های محله ای شهر رشت و با مطالعه موردی زیارتگاه دانای علی بپردازد. هدف عمده پژوهش حاضر، تحلیل کاربری مذهبی در  محله مورد مطالعه و تاثیر آن بر شکل گیری بافت محله ای می باشد. شهر رشت با ساخت دایره ای ،دارای فرمی شعاعی است، عوامل جغرافیایی (انسانی و طبیعی)در توسعه کالبدی نقش موثری دارند اما نباید نقش کاربری مذهبی دانای علی را در شکل توسعه فضایی رشت نادیده گرفت.

روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است. در این پژوهش با بکارگیری مطالعه میدانی و اسنادی و با بهره گرفتن از بزارهایی چون پرسشنامه، مصاحبه و مباحثه و تهیه عکس و نقشه و بهره گیری از نتایج تکنیک سوات[۱] به آزمون فرضیه های زیر بوده است:

موقعیت ارتباطی و مکانی زیارتگاه دانای علی تأثیر فراوانی در شکل گیری  محله مورد مطالعه (محله چمارسرا) گذاشته، نقش مذهبی و زیارتی دانای علی، سبب توسعه فضایی محله چمارسرا شده و در نهایت به نظر می رسد، واکاوی نقش کاربری های مذهبی، از جمله زیارتگاه دانای علی  به ارتقاء برنامه ریزی و مدیریت شهری رشت کمک می نماید.

نتایج حاصل از مطالعه حاضر نشانگر آن است که موقعیت ارتباطی و مکانی زیارتگاه دانای علی در شکل گیری و گسترش محله چمارسرا تأثیر گذاشته و هم چنین نشانگر آن است که نقش مذهبی و زیارتی آن سبب توسعه فضایی محله چمارسرا شده است و کارکرد مذهبی سبب ارتقاء برنامه ریزی و مدیریت شهری شده است.

واژگان کلیدی: توسعه فضایی و کالبدی، کاربری مذهبی، بافت های محله ای، رشت، بقعه دانای علی.

 

مقدمه

محیط جغرافیایی جایگاه انسانی و بخشی از طبیعت است که تحت تأثیر و تأثر جریان روابط و مناسبات انسان و محیط طبیعی متناسب با سرشت تحولات فرهنگی جامعه انسانی در گذر او از مراحل تاریخی شکل گرفته در تغییر و تحول مداوم است. این محیط جغرافیایی، محدوده مکانی است که دارای شرایط لازم  برای شکل گیری و تامین نیازهای زندگی جامعه انسانی و فعالیت های گوناگون جامعه بشری است. که قسمتی از ان را تبدیل به محیط جغرافیایی مناسب زیست خود می کند و طبعاً روز به روز پهنه این محیط جغرافیایی در همه آن افزوده می شود (مومنی،۱۱:۱۳۷۶).

بخش گسترده ای از مظاهر جغرافیایی شامل: شهرها، مساکن، بازارها، کارخانه ها، روستاها، مزارع، باغ ها و…. در ارتباط با نیاز، باورها و فعالیت های انسان تحول و تکامل یافته است. تنوع و چگونگی مناظر جغرافیایی یاد شده، در رابطه با عوامل گوناگونی چون سطح فرهنگ، توان اقتصادی، اعتقادات و باورهای دینی، روش سیاسی حاکم بر جامعه و اصول قابل قبول جامعه پدیدار می شود.

در جوامعی با گرایش های مذهبی و عقیدتی مانند ایران، از میان عوامل مذکور، اصول اعتقادی یا بینش عقیدتی، از تاثیر گذاری و نفوذ بیشتری برخوردار است و به عنوان زیر ساخت و  منشاء دیگر عوامل است. فرهنگ، اقتصاد، قدرت حاکم بر جامعه و… ـ در بسیاری از  عرصه ها، اثر و مهر خود را بر مناظر جغرافیای می نهد. بدان اندازه که این عامل نه تنها چهره بخش پدیده هایی چون: معابد، مساجد، زیارتگاه ها، گورستان ها، مکان های عمومی و اجتماعی و… می شود، بلکه در چگونگی روابط، آداب اجتماعی، خورد و خوراک، سلیقه، پوشیدن لباس مردم ، نیز می تواند مؤثر واقع شود (سعیدی رضوانی،۱۵:۱۳۷۲).

عوامل مؤثر بر توسعه فیزیکی و کالبدی شهر را می توان در قالب چهار زیر مورد بررسی قرار داد: عوامل طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و عامل سیاسی و عناصر سیاست گذاری. در شهرهای ایرانی ـ اسلامی، علاوه بر چهار عامل فوق (طبیعی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی) می توان عامل مضاعف دیگری تحت عنوان عامل مذهبی متصور چرا که عامل مذهب و اعتقادات مذهبی، وجود زیارتگاه ها و اماکن مقدس مذهبی از دلایل عمده پیدایش و توسعه شهرها که از جمله می توان به شکل گیری شهرهای مقدس قم و مشهد اشاره نمود. بیشتر محققانی که درباره نقش عامل مذهبی در پیدایش شهرها به تحقیق پرداخته اند، در میان ادیان بیش از همه بر ارتباط دین اسلام با توسعه شهری تأکید طرفداران نظریه مذهبی در پیدایش شهرها معتقدند عوامل مذهبی در به هم پیوستن گروه های مختلف اجتماعی در سکونت گاه های مختلف انسانی و نیز در تمرکز جمعیت و در نتیجه پیدایش شهرها مؤثر بوده

این  تحقیق در غالب پنج فصل به شرح ذیل تدوین گردیده است:

فصل اول: کلیات طرح، شامل بیان مسأله و اهمیت آن، ضرورت تحقیق، اهداف، سوالات، فرضیه ها، روش، مراحل و فرایند تحقیق و مشکلات تحقیق می شود.

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق، به نظریه ها و دیدگاه ها می پردازد و به بررسی دیدگاه های مورد پژوهش در تحقیق می پردازد.

فصل سوم: به تشریح روش شناسی تحقیق پرداخته شده است.

فصل چهارم: به بررسی ویژگی های جغرافیایی، طبیعی، انسانی و اقتصادی شهر رشت و شکل تغییرات کالبدی محله چمار سرا می پردازد که در آن به توضیح اوضاع طبیعی و جمعیتی شهر ،ویژگی های اقتصادی و کارکرد محله مذکور و نیز بررسی و تحلیل کالبدی محله مربوط  پرداخته شده است و  در نهایت به نقد و ارزیابی نتایج تحقیق می پردازد.

فصل پنجم: که آخرین فصل این تحقیق هست به بررسی و آزمون فرضیات، نتیجه گیری در چارچوب فرضیه های مطرح شده در فصل اول، پرداخته  و سرانجام با ارایه پیشنهاداتی به پایان رسیده است.

[۱] -SWOT

بیان مسأله

مسجد و به مثابه آن زیارتگاه ها، عبادتگاه خاص مسلمین است که از زوایای مختلف مورد اشاره کتاب الهی، شارع مقدس اسلام و مرکز توجه مسلمین بوده است. از این رو زیارتگاه ها به عنوان  مظاهر عبادتگاه خاص مجتمع های زیستی مسلمین، اهمیت و نقش ویژه ای در کلبد فضایی شهر دارند؛ که از زوایای مختلف قابل بررسی و تحقیق است و نیز در طول تاریخ همواره مورد توجه حاکمان و مردم بوده است.

در تمدن اسلامی، مساجد علاوه بر اینکه عامل اصلی تشکیل شهرها بوده اند، تعیین کننده ی الگوی کلی و هویت مشترک شهرهای اسلامی به شمار می رفته اند (سلطانزاده،۱۱:۱۳۶۲).

مساجد و زیارتگاه ها، بی تردید مهم ترین کاربری مذهبی شهرهای ایرانی و مهم ترین و عنصری جدایی ناپذیر در شهرهای اسلامی بوده است و همواره با دیگر کاربری های تجاری، حکومتی، اداری، اجتماعی و کاربری های ارتباطی، خیابان ها، کوچه ها و میدان ها قرار گرفته و یک سر و گردن از سایر کاربری ها قوی تر و وجیه تر بوده به طوری که این اماکن مذهبی در طول تاریخ همواره از عناصر تأثیرگذار در زندگی ساکنان و بر روند توسعه سکونتگاه ها بوده است. به نظر می رسد برای دستیابی به شهر پایدار اسلامی و ارتقاء کیفی فضای آن، تحلیل نقش کاربری مذهبی و زیارتگاه ضرورت تام دارد.

جغرافیای اجتماعی شهرها در تلاش است تا کمبودهای فضای شهری مرتبط با ساخت فیزیکی شهرها را نشان داده و الگویی منطبق و سازگار با شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آنها را ارایه دهد. به عبارتی اکولوژی اجتماعی شهرها، گذرگاه تازه ای می جوید تا همه شهروندان بتوانند در سراسر شهر به زندگی شایسته ای دست یابند. در شهرهای ایرانی، مساجد و زیارتگاه ها، به دلیل محدودیت های مکانی  برای تجمع، مهم ترین مکان عینی تجمع شهروندان در واقع این کاربری ها به عنوان مکانی عمومی در محله ها، محل تجمع و مشارکت شهروندان در زمینه حل مسایل و معضلات خود و جامعه، مکان ارایه پیشنهادها و اولویت های  برنامه ریزی در مقیاس  محله و شهر و سپس در سطح فراتر منطقه ای و ملی، حلقه ارتباطی مسوولین و شهروندان، مکان هم فکری و تعامل شهروندان … و بهترین مکان برای ارتقاء مشارکت بوده و می باشد. از طرفی در بافت تاریخی شهرهای اسلامی، مساجد و مراکز مذهبی دیگر، مانند تکیه با عملکرد متنوع و متفاوت، نقش اساسی در شکل دهی فضاها و سلسله مراتب شهری دارد. مساجد بیشتر در نواحی مرکزی و پر ازدحام شکل گرفته اند و با توجه به قرارگیری آن ها در سلسله مراتب شهری از خوانایی خاصی برخوردارند. به علاوه کاربری مذکور بر معماری و شهرسازی پیرامون خود تاثیر گذاشته و یا از آن تاثیر پذیرفته. روند شکل گیری و تاثیر زیارتگاه ها نیز بر بافت و ساخت شهری و متقابلاً تاثیر معماری و شهرسازی بر ساخت زیارتگاه در بافت تمامی شهرهای اسلامی قابل توجه بوده و حتی در زندگی مادی و معنوی ساکنین محلات تاثیر مستقیم داشته است.

در شهر ها و محلات ایران، مساجد به همراه زیار تگاه ها و تکایا، چنان در چشم انداز های فرهنگی موثر واقع می شوند که در غالب آن ها تنها ساختمان مرتفع شهری این اماکن هستند. همچنین در بافت شهری و محله ای، نقش مسجد آن قدر تعیین کننده و حساس است که گاهی مسیر اصلی خیابان را از ادامه و تعویض باز می دارد (شکویی، ۱۳۵۴:۴٠۵).

اساس شکل گیری شمار زیادی از شهر های ایرانی، به دلیل نقش مذهبی و وجود کاربری های  زیارتی آنهاست از جمله؛ زیارتگاه دانای علی کلان شهر رشت نیز، چنین تاثیری در گسترش شهری داشته است.

از جمله مسایل و مشکلات محله چمارسرا، استقرار نامناسب کاربریها، تراکم زیاد جمعیت،  شبکه دسترسی و… می باشد. در تحقیق حاضر ضمن  تشریح اهمیت وافر کاربری های مذهبی در شکل گیری با مطالعه موردی زیارتگاه دانای علی در شهر رشت، سعی شده بر تاثیر این کاربری در ناحیه تحت نفوذ آن پرداخته شود همچنین در نهایت راهکارهای پیشنهادی برای توسعه فضایی ناحیه مورد مطالعه ارایه می گردد.

تعداد صفحه : ۲۲۲

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       minoofar.majedi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***