پایان نامه جغرافیا ژئومورفولوژی:مدل سازی اکوژئومورفولوژی رفتار بیابان مطالعه موردی کویر حاج علی قلی

دانلود متن کامل پایان نامه درجه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا گرایش ژئومورفولوژی

با عنوان:مدل سازی اکوژئومورفولوژی رفتار بیابان مطالعه موردی کویر حاج علی قلی

پایان­نامه ­ی دکتری رشته­ی جغرافیای طبیعی گرایش ژئومورفولوژی

مدل­سازی اکوژئومورفولوژی رفتار بیابان

(مطالعه موردی: کویر حاج علی قلی)

استادان راهنما:

دکتر مسعود معیری

دکتر عباسعلی ولی

استاد مشاور:

دکتر ابوافضل رنجبر

دی ماه ۱۳۹۲

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

چکیده:

بیابان زایی تغییر در خصوصیات خاک، پوشش گیاهی و اقلیم یک منطقه است، که منجر به اتلاف فعالیت­های پایدار اکوسیستم که برای تداوم حیات آن اساسی هستند، می­شود. این پدیده بر مناطق خشک سراسر جهان اثرات سوء گذاشته و یکی از علل عمده فشار بر جوامع بشری است. از این رو پژوهش حاضر سعی دارد تا با بهره گرفتن از تکنیک های دورسنجی، سیستم اطلاعات جغرافیایی و روش­های آماری، رخداد بیابان زایی حوضه کویر حاج علی قلی را نخست در بازه زمانی بیست ساله (۱۹۸۷ – ۲۰۰۶) مورد پایش قرار داده و سپس رخداد آتی آن را براساس پارامترهای اکوژئومورفولوژیکی مدل­سازی و پهنه­بندی نماید. از مهمترین پارامترهای مورد استفاده عبارتند از: پارامترهای ژئومورفولوژیکی (جنس مواد، واحدهای ژئومورفیک، کلاس­های فرسایشی، شیب، جهت شیب و طبقات ارتفاعی)، پارامترهای اکولوژیکی (اکولوژی انسانی: نظیر تراکم جمعیت، تراکم مراکز انسانی و کاربری اراضی؛ اکولوژی گیاهی: نظیر تراکم پوشش گیاهی و تیپ گیاهی) و پارامترهای اقلیمی (دما، بارش، تبخیروتعرق پتانسیل، رطوبت نسبی، ساعات آفتابی، وضعیت اقلیمی، خشکسالی و حداکثر سرعت باد غالب). جهت مدل­سازی از روش آنالیز رگرسیون و مدل­های گام به گام و یک­جا بهره­گیری شد. نتایج حاصل از پایش بیابان زایی منطقه مطالعاتی حاکی از این مطلب است که تغییرات گسترده­ای در ویژگی­های اکوژئومورفولوژی منطقه رخ داده است، به طوریکه ۰۹۹/۷۴۸ کیلومترمربع از مساحت منطقه تحت تاثیر تغییر کاربری و کاهش توان اکولوژیک و بیولوژیک روبرو است. نتایج مدل سازی شامل مدل­های ژئومورفولوژی، اقلیمی، اکولوژی، مدل تلفیقی بیابان زایی، و مدل یک­جا، و نقشه پهنه­بندی منطقه براساس مدل­های مذکور از پهنه بیابان زایی خیلی شدید تا پهنه فاقد بیابان زایی است. در مدل تلفیقی اکوژئومورفولوژی، پهنه بیابان زایی خیلی شدید ۴۶/۵۰ درصد و وسعتی معادل ۹۱/۵۷۸ کیلومترمربع از تخریب اراضی فعلی را به خود اختصاص داده است و امکان افزایش مساحت تا ۶۶/۲۷۱۲ کیلومترمربع را دارد. پهنه بیابان زایی شدید نیز که ۳۲/۱۰۰ کیلومترمربع (۹۱/۴۱) از وسعت تخریب اراضی فعلی را دربرگرفته، می­تواند با توجه به نقشه پیش­بینی شده تا ۹۴/۲۲۰۴ کیلومترمربع توسعه یابد. گسترش فضایی این نواحی بیشتر منطبق بر محدوده­های اطراف پلایای حاج علی قلی، مخروطه افکنه­های کال­شور و چشمه علی، و مناطق شمال و شمالغربی کویر می­باشد. نتایج حاصل از اعتبارسنجی نقشه­های پهنه­بندی نیز روند نزولی شاخص ارزیابی دقت را از پهنه خیلی شدید به پهنه فاقد بیایان­زایی نشان داده و بیانگر دقت لازم مدل­های مزبور در پیش بینی رخداد بیابان زایی منطقه می­باشد. در مجموع منطقه مطالعاتی در معرض بیابان زایی با ریسک بالا قرار دارد که در صورت عدم توجه، در آینده­ای بسیار نزدیک به یک معضل ملی- منطقه­ای تبدیل شده و عواقب ناگوار آن گریبانگیر تمامی مراکز انسانی، علمی و اقتصادی منطقه نیز خواهد شد.

واژگان کلیدی: اکوژئومورفولوژی، بیابان زایی، مدل سازی، کویر حاج علی قلی.

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                    صفحه

 

۱  فصل اول:. مقدمه

۱-۱      کلیات.. ۱

۱-۱-۱٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ شرح و بیان مساله پژوهشی.. ۱

۱-۱-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ اهمیت و ارزش تحقیق.. ۳

۱-۱-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ کاربرد نتایج تحقیق.. ۳

۱-۱-۴٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ اهداف تحقیق.. ۴

۱-۱-۵٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ فرضیه ها و سوال های تحقیق.. ۴

۱-۲      پیشینه و تاریخچه موضوع تحقیق.. ۵

۱-۲-۱٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ جمع بندی از بررسی منابع.. ۱۲

۱-۳     مفاهیم و تعاریف . ۱۲

۱-۳-۱٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ بیابان.. ۱۲

۱-۳-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ انواع بیابان.. ۱۴

۱-۳-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ بیابان های جهان و ایران.. ۱۴

۱-۳-۴٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ بیابان زایی.. ۱۵

۱-۳-۵٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ فرایندها و عوامل بیابان زایی.. ۱۶

۱-۳-۶٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ بیابان زدایی.. ۱۸

۱-۳-۷٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ مدل ها و روش های مطالعه بیابان زایی.. ۱۸

۱-۳-۷-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ مدلهای ارائه شده در سطح جهانی.. ۱۹

۱-۳-۷-۲-۱          مدل FAO-UNEP. 19

۱-۳-۷-۲-۲          روش ارزیابی بیابان زایی موسسه تحقیقات بیابانی ترکمنستان   ۲۰

۱-۳-۷-۲-۳          مدل مدالوس.. ۲۱

۱-۳-۷-۲-۴          مدل گلاسود.. ۲۲

۱-۳-۷-۲-۵          مدل ESAs. 22

۱-۳-۷-۲-۶          مدل LADA.. 23

۱-۳-۷-۲-۷          پروژه ارزیابی بیابان زاییDesert links. 24

۱-۳-۷-۲-۸          روش MEDACTION.. 24

۱-۳-۷-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ مدلهای ارائه شده در سطح ملی.. ۲۵

۱-۳-۷-۳-۱          مدل ICD.. 25

۱-۳-۷-۳-۲          روش IMDPA.. 26

۱-۳-۷-۳-۳          طرح بیابان زایی.. ۲۷

۱-۳-۷-۴ جمع بندی از بررسی مدل ها و روش های مطالعه بیابان زایی   ۲۸

 

عنوان                                                                                                                                   صفحه

 

۲  فصل دوم: مواد و روش ها

۲-۱      مقدمه.. ۲۹

۲-۲      موقعیت جغرافیایی.. ۲۹

۲-۳      موقعیت و ویژگی های ژئومورفولوژی.. ۳۰

۲-۳-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ سطوح ارضی.. ۳۲

۲-۳-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ چشم اندازها و واحدهای فرمی.. ۳۳

۲-۳-۴٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ فرآیند ژئومورفیک.. ۳۶

۲-۴      موقعیت و ویژگی های زمین شناسی.. ۳۷

۲-۴-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ مورفوتکتونیک.. ۳۸

۲-۴-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ رخساره های ارضی و مواد مادری.. ۴۱

۲-۵      موقعیت و ویژگی های هیدرولوژی.. ۴۳

۲-۶      موقعیت و ویژگی های اقلیمی.. ۴۷

۲-۷      مراحل عمده روش انجام کار.. ۵۳

۲-۸      پایش وضعیت بیابان زایی.. ۵۵

۲-۹      شاخص های اکوژئومورفولوژی موثر و لایه های رقومی آنها.. ۵۶

۲-۹-۱٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ شاخص های ژئومورفولوژی.. ۵۷

۲-۹-۱-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ طبقات ارتفاعی.. ۵۷

۲-۹-۱-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ شیب.. ۵۹

۲-۹-۱-۴٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ جهت شیب.. ۶۰

۲-۹-۱-۵٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ واحدهای ژئومورفیک.. ۶۱

۲-۹-۱-۶٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ جنس مواد.. ۶۳

۲-۹-۱-۷٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ فرسایش.. ۶۵

۲-۹-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ شاخص های اقلیمی.. ۶۶

۲-۹-۲-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ دما.. ۶۷

۲-۹-۲-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ بارش.. ۶۹

۲-۹-۲-۴٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ رطوبت نسبی.. ۷۲

۲-۹-۲-۵٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ تبخیر و تعرق پتانسیل.. ۷۴

۲-۹-۲-۶٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ وضعیت اقلیمی.. ۷۶

۲-۹-۲-۷٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ وضعیت خشکسالی.. ۷۸

۲-۹-۲-۸٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ ساعات آفتابی.. ۸۰

۲-۹-۲-۹٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ حداکثر سرعت باد غالب.. ۸۱

۲-۹-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ پارامترهای اکولوژی.. ۸۲

۲-۹-۳-۲٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ عوامل انسانی.. ۸۳

۲-۹-۳-۲-۱          تراکم جمعیت.. ۸۴

عنوان                                                                                                                                    صفحه

 

۲-۹-۳-۲-۲          تراکم مراکز انسانی.. ۸۶

۲-۹-۳-۲-۳          کاربری اراضی.. ۸۷

۲-۹-۳-۳٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫ اکولوژی گیاهی.. ۸۹

۲-۹-۳-۳-۱          تراکم پوشش گیاهی.. ۸۹

۲-۹-۳-۳-۲          تیپ گیاهی.. ۹۱

۲-۱۰   پایگاه داده.. ۹۳

۲-۱۱   تعیین وزن پارامترها و روش های مدل سازی.. ۹۵

۲-۱۲   اعتبارسنجی مدل ها و ارزیابی عملکرد نقشه های پهنه بندی   ۹۵

 

۳  فصل سوم: یافته ها و نتایج

۳-۱      مقدمه.. ۹۷

۳-۲         پایش وضعیت بیابان زایی.. ۹۷

۳-۳      مدل سازی ژئومورفولوژی.. ۱۰۷

۳-۴      مدل سازی اقلیمی.. ۱۱۲

۳-۵      مدل سازی اکولوژیکی.. ۱۱۷

۳-۶      مدل تلفیقی بیابان زایی به روش گام به گام.. ۱۲۲

۳-۷      مدل سازی بیابان زایی به روش یک جا.. ۱۲۵

۳-۸      آزمون میدانی نتایج مدل ها.. ۱۲۸

 

۴  فصل چهارم: نتیجه گیری و پیشنهادات

۴-۱      بحث و نتیجه گیری.. ۱۳۳

۴-۲      آزمون فرضیات و پاسخگویی به سوالات.. ۱۳۶

۴-۳      پیشنهادات.. ۱۳۷

منابع و مآخذ….. ۱۳۹

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل ها

عنوان                                                                                                                                     صفحه

 

شکل (۱-۱): مهمترین فرایندهای بیابان زایی از دیدگاه فائو- یونیپ   ۱۷

شکل (۱-۲): مهترین عوامل موثر در بیابان زایی.. ۱۸

شکل (۱-۳): مراحل مختلف و چگونگی انجام طرح بیابان زایی.. ۲۸

شکل (۲-۱): موقعیت جغرافیایی منطقه مطالعاتی.. ۳۰

شکل (۲-۲): موقعیت کویر حاج علی قلی در کلان سطوح ژئومورفیک ایران   ۳۱

شکل (۲-۳): موقعیت کویر حاج علی قلی در نقشه کلان واحدهای ارتفاعات و ناهمواریهای ایران.. ۳۱

شکل (۲-۴): نقشه سطوح ارضی حوضه آبی کویر حاج علی قلی.. ۳۲

شکل (۲-۵): بلوک دیاگرام رابطه زمین شناسی و ژئومورفولوژی چاله دامغان    ۳۵

شکل (۲-۶): نقشه ژئومورفولوژی حوضه آبی کویر حاج علی قلی.. ۳۶

شکل (۲-۷): موقعیت کویر حاج علی قلی در کلان واحدهای رسوبی- ساختاری ایران   ۳۸

شکل (۲-۸): نقشه تکتونیک گسلی حوضه آبخیز دامغان.. ۴۱

شکل (۲-۹): رخسارههای زمینشناسی حوضه آبی کویر حاج علی قلی.. ۴۳

شکل (۲-۱۰): موقعیت هیدرولوژیکی حوضه آبی کویر حاج علی قلی.. ۴۴

شکل (۲-۱۱): شواهد تراسهای دریاچه ای کویر حاج علیقلی.. ۴۵

شکل (۲-۱۲): بلوک دیاگرام سطح فعلی کویر حاج علی قلی نسبت به ارتفاعات اطراف   ۴۶

شکل (۲-۱۳): آبراهه های حوضه آبی کویر حاج علی قلی.. ۴۷

شکل (۲-۱۴): موقعیت اقلیمی حوضه آبی کویر حاج علی قلی.. ۴۸

شکل (۲-۱۵): نمودار مقادیر مولفه های درجه حرارت در ایستگاه دامغان   ۵۰

شکل (۲-۱۶): نمودار مقادیر مولفه های بارندگی در ایستگاه دامغان   ۵۰

شکل (۲-۱۷): نمودار مقادیر مولفه های رطوبت نسبی ایستگاه دامغان   ۵۱

شکل (۲-۱۸): نمودار حداکثر سرعت باد غالب ایستگاه دامغان.. ۵۱

شکل (۲-۱۹): گلباد ایستگاه دامغان.. ۵۲

شکل (۲-۲۰): نمودار مجموع ماهیانه ساعات آفتابی ایستگاه دامغان   ۵۳

شکل (۲-۲۱): پروسه و مراحل عمده روش انجام کار پژوهش حاضر.. ۵۴

شکل (۲-۲۲): مراحل اجرایی روش پایش بیابان زایی منطقه.. ۵۶

شکل (۲-۲۳): نقشه طبقات ارتفاعی در منطقه مطالعاتی.. ۵۸

شکل (۲-۲۴): مساحت طبقات ارتفاعی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۵۸

شکل (۲-۲۵): نقشه شیب منطقه مطالعاتی.. ۵۹

شکل (۲-۲۶): مساحت طبقات شیب و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۶۰

شکل (۲-۲۷): نقشه جهت شیب در منطقه مطالعاتی.. ۶۱

شکل (۲-۲۸): مساحت طبقات جهت شیب و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۶۱

شکل (۲-۲۹): نقشه واحدهای ژئومورفیک منطقه مطالعاتی.. ۶۳

شکل (۲-۳۰): مساحت طبقات واحدهای ژئومورفیک و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۶۳

عنوان                                                                                                                                     صفحه

 

شکل (۲-۳۱): نقشه لیتولوژی منطقه مطالعاتی.. ۶۴

شکل (۲-۳۲): مساحت طبقات لیتولوژی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۶۴

شکل (۲-۳۳): نقشه کلاس های فرسایشی منطقه مطالعاتی.. ۶۵

شکل (۲-۳۴): مساحت کلاس های فرسایشی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۶۶

شکل (۲-۳۵): رابطه خطی معکوس بین ارتفاع و دما.. ۶۸

شکل (۲-۳۶): نقشه هم دمای منطقه مطالعاتی.. ۶۹

شکل (۲-۳۷): مساحت کلاس های دمایی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۶۹

شکل (۲-۳۸): رابطه خطی مستقیم بین ارتفاع و بارش.. ۷۰

شکل (۲-۳۹): نقشه هم بارش منطقه مطالعاتی.. ۷۱

شکل (۲-۴۰): مساحت کلاس های بارشی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۷۱

شکل (۲-۴۱): رابطه خطی معکوس بین دما و رطوبت نسبی.. ۷۲

شکل (۲-۴۲): نقشه رطوبت نسبی منطقه مطالعاتی.. ۷۳

شکل (۲-۴۳): مساحت کلاس های رطوبت نسبی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۷۳

شکل (۲-۴۴): رابطه خطی مستقیم بین دما و تبخیروتعرق.. ۷۴

شکل (۲-۴۵): نقشه تبخیروتعرق پتانسیل منطقه مطالعاتی.. ۷۵

شکل (۲-۴۶): مساحت کلاس های تبخیروتعرق پتانسیل و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه.. ۷۵

شکل (۲-۴۷): نقشه وضعیت اقلیمی منطقه مطالعاتی به روش دومارتن   ۷۷

شکل (۲-۴۸): مساحت کلاس های وضعیت اقلیمی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۷۷

شکل (۲-۴۹): نقشه وضعیت خشکسالی منطقه مطالعاتی بر مبنای روش SPI  ۷۹

شکل (۲-۵۰): مساحت کلاس های خشکسالی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه   ۷۹

شکل (۲-۵۱): نقشه تعداد ساعات آفتابی منطقه مطالعاتی.. ۸۰

شکل (۲-۵۲): مساحت کلاس های تعداد ساعات آفتابی و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه.. ۸۱

شکل (۲-۵۳): نقشه حداکثر سرعت باد غالب منطقه مطالعاتی.. ۸۲

شکل (۲-۵۴): مساحت کلاس های حداکثر سرعت باد غالب و مقدار بیابان زایی رخداده در هر طبقه.. ۸۲

شکل (۲-۵۵): نقشه تراکم جمعیت منطقه مطالعاتی براساس آمار سال ۱۳۸۵   ۸۵

شکل (۲-۵۶): نمودار مساحت کلاسهای عامل تراکم جمعیت در حوضه مطالعاتی   ۸۵

شکل (۲-۵۷): نقشه تراکم مراکز انسانی منطقه مطالعاتی.. ۸۶

شکل (۲-۵۸): نمودار مساحت کلاسهای عامل تراکم مراکز انسانی در حوضه مطالعاتی   ۸۷

شکل (۲-۵۹): نقشه کاربری اراضی منطقه مطالعاتی.. ۸۸

شکل (۲-۶۰): نمودار مساحت کلاسهای عامل کاربری اراضی در حوضه مطالعاتی   ۸۸

شکل (۲-۶۱): نقشه تراکم پوشش گیاهی منطقه مطالعاتی.. ۹۰

شکل (۲-۶۲): نمودار مساحت طبقات عامل تراکم پوشش گیاهی در حوضه مطالعاتی   ۹۱

شکل (۲-۶۳): نقشه عامل تیپ پوشش گیاهی منطقه مطالعاتی.. ۹۲

شکل (۲-۶۴): نمودار مساحت طبقات عامل تیپ پوشش گیاهی در حوضه مطالعاتی   ۹۲

عنوان                                                                                                                                    صفحه

 

شکل (۳-۱): نقشه تحلیل مولفه مبنا تصویر سال ۱۹۸۷٫٫ ۹۸

شکل (۳-۲): نقشه تحلیل مولفه مبنا تصویر سال ۲۰۰۶٫٫ ۹۹

شکل (۳-۳): نقشه تفاضلی تحلیل مولفه مبنا.. ۹۹

شکل (۳-۴): نقشه تسلدکپ تصویر سال ۱۹۸۷٫٫ ۱۰۰

شکل (۳-۵): نقشه تسلدکپ تصویر سال ۲۰۰۶٫٫ ۱۰۰

شکل (۳-۶): نقشه تفاضلی تابع تسلدکپ.. ۱۰۱

شکل (۳-۷): نقشه شوری سال ۱۹۸۷ براساس رابطه (۴-۱) ………………………………………………………………………..۱۰۲

شکل (۳-۸): نقشه شوری سال ۲۰۰۶ براساس رابطه (۴-۱) ………………………………………………………………………. ۱۰۲

شکل (۳-۹): نقشه تفاضلی شوری خاک براساس رابطه (۴-۱) …………………………………………………………………… ۱۰۳

شکل (۳-۱۰): نقشه شوری سال ۱۹۸۷ براساس رابطه (۴-۲) ……………………………………………………………………. ۱۰۳

شکل (۳-۱۱): نقشه شوری سال ۲۰۰۶ براساس رابطه (۴-۲) ……………………………………………………………………. ۱۰۴

شکل (۳-۱۲): نقشه تفاضلی شوری خاک براساس رابطه (۴-۲) ………………………………………………………………… ۱۰۴

شکل (۳-۱۳): نقشه شوری سال ۱۹۸۷ براساس رابطه (۴-۳) ……………………………………………………………………. ۱۰۵

شکل (۳-۱۴): نقشه شوری سال ۲۰۰۶ براساس رابطه (۴-۳) ……………………………………………………………………. ۱۰۵

شکل (۳-۱۵): نقشه تفاضلی شوری خاک براساس رابطه (۴-۳) ………………………………………………………………… ۱۰۶

شکل (۳-۱۶): نقشه نهایی بیابان زایی حوضه آبی کویر حاج علی قلی   ۱۰۷

شکل (۳-۱۷): مدلسازی ژئومورفولوژیکی رخداد بیابان زایی در حوضه آبی کویر حاج علی قلی   ۱۱۰

شکل (۳-۱۸): مساحت طبقات وضعیت بیابان زایی حوضه مطالعاتی براساس مدل ژئومورفولوژیکی.. ۱۱۱

شکل (۳-۱۹): نتایج حاصل از اعتبارسنجی نقشه پهنه بندی مدل ژئومورفولوژی   ۱۱۲

شکل (۳-۲۰): پهنه های تخریب اراضی کویر حاج علی قلی براساس مدل اقلیمی   ۱۱۵

شکل (۳-۲۱): مساحت طبقات وضعیت بیابان زایی حوضه مطالعاتی براساس مدل اقلیمی   ۱۱۵

شکل (۳-۲۲): نتایج حاصل از اعتبارسنجی نقشه پهنه بندی مدل اقلیمی   ۱۱۶

شکل (۳-۲۳): پهنه های تخریب اراضی کویر حاج علی قلی براساس مدل اکولوژی   ۱۲۰

شکل (۳-۲۴): مساحت طبقات وضعیت بیابان زایی حوضه مطالعاتی براساس مدل اکولوژی   ۱۲۰

شکل (۳-۲۵): نتایج حاصل از اعتبارسنجی نقشه پهنه بندی مدل اکولوژی   ۱۲۱

شکل (۳-۲۶): پهنه های تخریب اراضی کویر حاج علی قلی براساس مدل نهایی   ۱۲۳

شکل (۳-۲۷): مساحت طبقات وضعیت بیابان زایی حوضه مطالعاتی براساس مدل نهایی   ۱۲۳

شکل (۳-۲۸): نتایج حاصل از اعتبارسنجی نقشه پهنه بندی مدل نهایی   ۱۲۴

شکل (۳-۲۹): پهنه های تخریب اراضی کویر حاج علی قلی براساس مدل اینتر   ۱۲۷

شکل (۳-۳۰): مساحت طبقات وضعیت بیابان زایی حوضه مطالعاتی براساس مدل اینتر   ۱۲۷

شکل (۳-۳۱): نتایج حاصل از اعتبارسنجی نقشه پهنه بندی مدل اینتر   ۱۲۸

شکل (۳-۳۲): موقعیت سایتهای نمونه برداری و تصاویر تهیه شده از وضعیت بیابان زایی آنها.. ۱۳۱

 

 

فهرست جدول ها

عنوان                                                                                                                                     صفحه

 

جدول (۱-۱): معرفی اجمالی مدلهای مطالعه بیابان زایی در سطح جهانی   ۱۹

جدول (۱-۲): معرفی اجمالی مدل های مطالعه بیابان زایی در سطح ملی   ۱۹

جدول (۲-۱): جدول راهنمای تألیفی نقشه ژئومورفولوژی منطقه مورد مطالعه   ۳۷

جدول (۲-۲): گسل های موثر در زمین ساخت حوضه آبی کویر حاج علی قلی   ۳۹

جدول (۲-۳): مقادیر عناصر اقلیمی ایستگاه دامغان از بدو تاسیس تا ۱۳۹۱   ۴۹

جدول (۲-۴): شاخص های ژئومورفولوژی مورد استفاده در این پژوهش   ۵۷

جدول (۲-۵): مشخصات و آمار اقلیمی ایستگاههای هواشناسی موجود در منطقه   ۶۷

جدول (۲-۶): شاخص طبقه بندی اقلیمی دومارتون.. ۷۶

جدول (۲-۷): درجهبندی شدت و احتمال وقوع شاخص SPI. 78

جدول (۲-۸): شاخص های اکولوژی مورد استفاده در این پژوهش.. ۸۳

جدول (۲-۹): مراکز سکونتی و تعداد نفرات جمعیت آنها براساس سرشماری سال ۱۳۸۵   ۸۴

جدول (۲-۱۰): ارتباط بین ارزش عددی پیکسلهای تصویر خروج حاصل از NDVI و پوشش گیاهی   ۹۰

جدول (۲-۱۱): آمار توصیفی کلاسهای بیابان زایی و پارامترهای اکوژئومورفولوژی   ۹۳

جدول (۲-۱۲): پایگاه دادهی رقومی براساس مقدار واقعی متوسط پارامترهای کمّی   ۹۴

جدول (۳-۱): ارزیابی دقت توابع پایش تغییرات بیابان زایی.. ۱۰۶

جدول (۳-۲): نتایج حاصل از آنالیز رگرسیون بین مناطق بیابان زایی و طبقات عوامل موثر.. ۱۰۸

جدول (۳-۳): نتایج اعتبار سنجی مدل ژئومورفولوژی.. ۱۱۰

جدول (۳-۴): نتایج حاصل از ارزیابی دقت نقشه پهنه بندی رخداد بیابان زایی در کویر حاج علی قلی.. ۱۱۱

جدول (۳-۵): نتایج حاصل از آنالیز رگرسیون بین مناطق بیابان زایی و طبقات عوامل اقلیمی.. ۱۱۳

جدول (۳-۶): نتایج اعتبار سنجی مدل اقلیمی.. ۱۱۵

جدول (۳-۷): نتایج ارزیابی دقت پهنه بندی بیابان زایی در کویر حاج علی قلی براساس مدل اقلیمی.. ۱۱۶

جدول (۳-۸): نتایج حاصل از آنالیز رگرسیون بین مناطق بیابان زایی و طبقات پارامترهای اکولوژی.. ۱۱۷

جدول (۳-۹): نتایج اعتبار سنجی مدل اکولوژی.. ۱۱۹

جدول (۳-۱۰) نتایج ارزیابی دقت پهنه بندی بیابان زایی در کویر حاج علی قلی براساس مدل اکولوژی.. ۱۲۱

جدول (۳-۱۱): نتایج اعتبار سنجی مدل تلفیقی بیابان زایی به روش گام به گام   ۱۲۲

جدول (۳-۱۲): نتایج ارزیابی دقت نقشه پهنه بندی بیابان زایی براساس مدل تلفیقی …………………… ۱۲۴

جدول (۳-۱۳): مقادیر ضرایب پارامترهای مدل یک جا.. ۱۲۵

جدول (۳-۱۴): نتایج اعتبار سنجی مدل یک جا.. ۱۲۶

جدول (۳-۱۵): نتایج ارزیابی دقت پهنهبندی بیابان زایی در کویر حاج علی قلی براساس مدل یک جا.. ۱۲۷

جدول (۳-۱۶): نتایج انطباق و مقایسه وضعیت بیابان زایی مشاهده شده با وضعیت های پیش بینی شده.. ۱۳۲

 

 

 

 

 

 

 

۱          فصل اول

مقدمه

 

 

 

 

۱-۱         کلیات

حدود ۴۰% از وسعت کره زمین را مناطق خشک و نیمه­خشک در برگرفته­اند که ۷۰% این مناطق بر اساس مطالعات انجام شده توسط یونپ (۱۹۹۲) تحت تاثیر معضل بیابان زایی قرار دارند (Veron et al., 2006: 751). بیابان یک بیوم (سرزمین) یا یک نوع اکوسیستم زوال یافته است که استعداد تولید طبیعی گیاه (بیوماس) در آن کاهش یافته و یا به کلی از بین رفته است. این فرایند نه تنها به عوامل اقلیمی، بلکه به عوامل محیطی نظیر ساختمان زمین­شناسی، توپوگرافی، منابع آب و خاک و دخالت انسان در محیط نیز بستگی دارد (FAO/UNEP, 1984). نواحی بیابانی از لحاظ اکولوژی گیاهی و جانوری محدودیت هایی را در بر داشته و یا حتی فاقد حیات می­باشد (معیری، ۱۳۹۰: ۵۴). بیابان زایی به عنوان یکی از خطرات زیست محیطی، بخش عمده­ای از جهان را تحت تاثیر خود قرار داده و مجامع علمی به طور گسترده­ای در جهت یافتن راه درمانی برای آن می­باشند. پایش پویایی و علل بیابان زایی برای ارائه دستورالعمل­های مهم جهت استراتژی­های کنترل بیابان زایی و برنامه­ریزی منطقی استفاده از زمین در مناطق خشک و نیمه خشک ضروری است. هدف از این پژوهش مدلسازی اکوژئومورفولوژی رفتار بیابان در محدوده حوضه آبی کویر حاج علی قلی می باشد. لذا در این بخش کلیات تحقیق از قبیل تشریح موضوع و مسئله پژوهشی، اهداف، فرضیات و پرسش ها، کاربرد نتایج تحقیق، اهمیت و ارزش تحقیق، و پیشینه آن نیز تشرح شده است.

۱-۱-۱       شرح و بیان مساله پژوهشی

رخداد مسائل زیست محیطی و اتلاف منابع طبیعی از جمله علل ایجاد راهکارهای مدیریت ریسک و بحران محیط زیست هستند (موسوی و همکاران، ۱۳۹۱: ۱۰۵). روند روزافزون تخریب منابع طبیعی در بسیاری از نقاط جهان، تهدیدی جدی برای بشریت محسوب می­شود. بیابان زایی به عنوان یکی از مظاهر این تخریب، بسیاری از کشورهای درحال توسعه و توسعه­یافته را تحت تاثیر قرار داده، و پس از دو چالش تغییراقلیم و کمبود آب شیرین، به عنوان سومین چالش زیست محیطی قرن۲۱ معرفی شده است (Hou´erou, 1996). براساس تحقیقات انجام یافته توسط فائو- یونپ (۲۰۰۱)، بیش از یکصد کشور جهان و بیش از ۳۳ درصد از سطح اراضی زمین تحت تاثیر تخریب اراضی و بیابان زایی قرار دارند. همچنین در حدود ۷۳ درصد از مراتع در مناطق خشک به همراه ۴۷ درصد از اراضی کشاورزی دیم حاشیه مناطق خشک در معرض تخریب قرار دارند (زهتابیان و رفیعی امام: ۱۳۸۲: ۱۲۱).

بیابان زایی کاهش توان اکولوژیکی و بیولوژیک زمین بوده که به صورت طبیعی و مصنوعی رخ می­دهد (اکبری و همکاران، ۱۳۹۰: ۳۹۸). این پدیده در کشور ایران که دارای پتانسیل بالای بیابان زایی می­باشد از شدت بالایی برخوردار است. لذا مقابله با آن از اهم برنامه­های منطقه­ای و ملی می­باشد. در این زمینه می­توان با ارائه راهکارها و روشهای مدیریتی مناسب از شدت این پدیده کاست و یا از پیشروی آن جلوگیری به عمل آورد. در این راه شناخت فرآیندهای بیابان زایی، عوامل به وجود آورنده و تشدید کننده آن و آگاهی از شدت و ضعف این فرایند، امری مهم و ضروری است که باید مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد (زهتابیان و همکاران، ۱۳۸۷: ۱۶۳).

در این راستا عوامل موثر بر پدیده بیابان­زای را می­توان به دو دسته عوامل طبیعی و انسانی تقسیم نمود. عوامل طبیعی موثر در بیابان زایی ریشه در تاریخ زمین­شناسی یک منطقه داشته و از زمان خلقت، طبیعت را به صورت ذاتی دگرگون کرده است، خشکسالی­های پی در پی نیز این امر را تقویت می­کند. در دهه­های اخیر تحت تاثیر دخالت­های گسترده انسان در طبیعت، شتاب بیابان زایی نه تنها در این اراضی، بلکه در سایر بیومها افزایش یافته و جوامع را تحت تاثیر قرار داده است. مدیریت ضعیف زمین و افزایش جمعیت از جمله دیگر عوامل انسانی هستند که موجب بالارفتن سطح میزان آبیاری، برداشت نادرست و یا برداشت بیش از اندازه­ی محصول و افزایش تعداد دام می­شوند. این وقایع زمین و خاک را دگرگون می­کنند، منابع را کاهش می­دهند و امکان بیابان زایی را بالا می­برند (Mainguet, 1991; Zhu and Chen, 1994; Wu, 2002; Luo, 2003; Qi et al., 2012: 37).

ژئومورفولوژی یک نقش اساسی در کنترل فرایندهای اکوسیستم بازی می­کند و در عوض اکوسیستم نیز می­تواند تاثیر عمیقی بر روی اشکال و فرایندهای ژئومورفیک داشته باشد (Penschler et al., 2007: 1). یک چالشی که برای مدت طولانی به صورت ایستا در ژئومورفولوژی وجود داشته این است که چگونه می­توان جریان ماده و انرژی و عملکرد آن در سطوح مختلف سازمان­های زمینی را تشریح نمود، و همچنین اینکه چگونه می­توان پویایی لندفرم­های ژئومورفیک که منتج شده از این فرایند هستند را پیش­بینی کرد (Corenblit et al., 2011: 308). صرف نظر از فرایندهای درونی و بیرونی، عوارض ژئومورفیک و پویایی آنها می­تواند جلوه منحصر به فردی از فرایندهای اکولوژیک و حتی تعامل بین عوامل اکولوژیکی و ژئومورفولوژیکی باشد. روند تحول و تکامل بیابان در حقیقت وابستگی بالایی به پسخوراندهای پیچیده­ی بین اجزای بیولوژیک و فیزیکی موجود در آن دارد، که از بین آنها می­توان تعامل بین فرم و فرایندهای ژئومورفیک و پوشش گیاهی را به عنوان یک عامل مهم نام برد. بطوریکه روند تحول بیابان را می­توان با بهره گرفتن از تعیین نقش مجزا و مشترک عوامل اکوژئومورفولوژیکی و تعامل بین آنها و مدل­سازی ارتباطات بین آنها به تصویر کشید.

 

 

۱۸۶ صفحه

قیمت ۱۴۳۰۰ تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       minoofar.majedi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  ۶۰۳۷۹۹۷۲۶۳۱۳۱۳۶۰ ***