دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته برنامه ریزی و طراحی مجتمع زیستی

گرایش :برنامه ریزی شهری

عنوان : توانمندسازی وساماندهی اجتماعات ساکن در سکونتگاه های غیررسمی با تأکید بر سرمایه اجتماعی  مورد پژوهی: سکونتگاه غیررسمی شهر ساری –کوی های آزادی، چمران و غفاری 

دانشگاه شهید بهشتی

دانشکده معماری و شهرسازی

گروه برنامه ریزی و طراحی مجتمع زیستی

دوره کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری

 

پایان­ نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه ریزی شهری

 

توانمندسازی وساماندهی اجتماعات ساکن در سکونتگاه های غیررسمی با تأکید بر سرمایه اجتماعی

مورد پژوهی: سکونتگاه غیررسمی شهر ساری کوی های آزادی، چمران و غفاری

 

استاد راهنما

دکتر فرّخ مشیری

 

استاد مشاور

 دکتر مظفّر صرافی

 

دی  ۱۳۹۲

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

فهرست مطالب                                                                                                                                     شماره صفحه

فصل اول: کلیّات پژوهش

۱-۱- طرح مسأله…………………………………………………………………………………………………. ۱

۱-۲- ضرورت و اهمیت موضوع مورد مطالعه…………………………………………………………… ۲

۱-۳- پرسش های پژوهش…………………………………………………………………………………… ۳

۱-۴- بیان اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………. ۳

۱-۵- تشریح روش کار پژوهش…………………………………………………………………………….. ۴

 

 

فصل دوم: مبانی و چارچوب نظری پژوهش

بخش اول: مرور پایه­های مفهومی و تجربی مرتبط با اسکان غیررسمی

۲-۱- تعریف و ساختیابی اسکان غیررسمی…………………………………………………………….. ۵

۲-۲- ویژگی های سکونتگاه های غیر رسمی…………………………………………………………… ۶

۲-۲-۱-  اقتصادی………………………………………………………………………………………………………………………………. ۷

۲-۲-۱-۱- مفهوم بخش غیررسمی اقتصاد………………………………………………………………………………………. ۸

۲-۲-۲-  فرهنگی……………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۰

۲-۲-۳-  اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰

۲-۲-۴-  حقوقی……………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۰

۲-۲-۴-۱-  انواع مالکیتها و نحوه تملک………………………………………………………………………………………… ۱۱

۲-۲-۵-  کالبدی……………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۱

۲-۲-۵-۱-  انواع استقرار و مکانیابی……………………………………………………………………………………………… ۱۲

۲-۲-۶- مسکن…………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۲

۲-۲-۷- بافت سکونتگاه ها و ساختار شبکه ارتباطی……………………………………………………………………. ۱۳

۲-۲-۸- دسترسی به خدمات و امکانات روبنایی و زیربنایی………………………………………………………… ۱۳

۲-۳- مروری بر سیر اسکان غیررسمی در جهان…………………………………………………… ۱۵

۲-۴- روند تکوین و تکامل سکونتگاه های غیررسمی……………………………………………… ۱۶

۲-۴-۱- تهاجم سازمان یافته………………………………………………………………………………………………………….. ۱۷

۲-۴-۲- تصرف خزنده…………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۸

۲-۴-۳- بازتقسیم زمین…………………………………………………………………………………………………………………. ۱۸

۲-۵-  طبقه بندی سکونتگاه های غیر رسمی………………………………………………………… ۱۹

۲-۶-  بررسی دلایل شکل گیری اسکان های غیررسمی در کشورهای در حال توسعه….. ۲۱

۲-۶-۱- عوامل ساختاری جامعه…………………………………………………………………………………………………….. ۲۳

۲-۶-۲- عوامل سازمانی…………………………………………………………………………………………………………………. ۲۳

۲-۶-۳- فقدان سیستم های حمایتی و مشارکتی………………………………………………………………………… ۲۳

۲-۶-۴- فعالیتهای باندهای (مافیایی) نامشروع زمین………………………………………………………………….. ۲۴

۲-۶-۵- ناکارآمدی سیاستهای تأمین مسکن……………………………………………………………………………….. ۲۴

۲-۶-۶- غیرقابل استطاعت بودن واحدهای مسکونی برای فقرای شهری…………………………………… ۲۴

۲-۷- فقر شهری و ارتباط آن با اسکان غیررسمی…………………………………………………. ۲۵

۲-۷-۱- تعریف فقر:…………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۵

۲-۷-۲- فقر و اسکان غیر رسمی…………………………………………………………………………………………………… ۲۶

۲-۸- شناخت برنامه نهادهای جهانی مرتبط با اسکان غیررسمی و دیدگاه های آنها……. ۲۸

۲-۸-۱- بانک جهانی (Word Bank)……………………………………………………………………………………………. 28

۲-۸-۲- هبیتات(UN-HABITAT)………………………………………………………………………………………………. 30

۲-۸-۳- برنامه عمران ملل متحد (UNDP)…………………………………………………………………………………. 32

۲-۹- رویکردهای فلسفی- سیاسی نسبت به سکونتگاه های غیررسمی…………………… ۳۳

۲-۹-۱- دسته اول: لیبرال………………………………………………………………………………………………………………. ۳۳

۲-۹-۲- دسته دوم: رادیکالی…………………………………………………………………………………………………………. ۳۳

۲-۹-۳- دسته سوم: جامعه گرایی…………………………………………………………………………………………………. ۳۴

۲-۱۰-  رویکردهای مداخله در توسعه سکونتگاه های غیررسمی:…………………………….. ۳۴

۲-۱۰-۱- دوره اول (دهه ۱۹۶۰)……………………………………………………………………………………………………….. ۳۵

۲-۱۰-۱-۱- رویکرد نادیده انگاری…………………………………………………………………………………………………. ۳۷

۲-۱۰-۱-۲- رویکرد حذف و تخلیه اجباری…………………………………………………………………………………… ۳۸

۲-۱۰-۱-۳- رویکرد مسکن عمومی:………………………………………………………………………………………………. ۳۹

۲-۱۰-۲- دوره دوم (دهه ۱۹۷۰)……………………………………………………………………………………………………….. ۴۰

۲-۱۰-۲-۱- رویکرد زمین و خدمات………………………………………………………………………………………………. ۴۲

۲-۱۰-۲-۲- رویکرد ارتقاءبخشی (بهسازی)………………………………………………………………………………….. ۴۳

۲-۱۰-۲-۳- توسعه اندک افزا (افزایشی)………………………………………………………………………………………. ۴۶

۲-۱۰-۲-۴- رویکرد خودیاری……………………………………………………………………………………………………….. ۴۶

۲-۱۰-۳- دوره سوم (دهه ۱۹۸۰)……………………………………………………………………………………………………. ۴۷

۲-۱۰-۳-۱- رویکرد ارتقای محیطی………………………………………………………………………………………………. ۴۹

۲-۱۰-۳-۲- رویکرد توانمندسازی…………………………………………………………………………………………………. ۵۱

۲-۱۰-۴- دوره چهارم (دهه اخیر)………………………………………………………………………………………………….. ۵۸

۲-۱۰-۴-۱- حکمروایی خوب………………………………………………………………………………………………………… ۵۸

۲-۱۱- جمع بندی و نتیجه گیری…………………………………………………………………………. ۶۵

 

بخش دوم: مرور مفاهیم مرتبط با سرمایه اجتماعی

۲-۱۲-  اهمیت سرمایه اجتماعی…………………………………………………………………………. ۶۸

۲-۱۳- تعریف سرمایه اجتماعی………………………………………………………………………….. ۶۹

۲-۱۴- گونه های مختلف سرمایه اجتماعی……………………………………………………………. ۷۰

۲-۱۴-۱- سرمایه اجتماعی درون گروهی……………………………………………………………………………………….. ۷۱

۲-۱۴-۲-  سرمایۀ اجتماعی بین گروهی………………………………………………………………………………………… ۷۱

۲-۱۴-۳- سرمایۀ اجتماعی ارتباطی………………………………………………………………………………………………. ۷۱

۲-۱۵- دیدگاه های نظری سرمایه اجتماعی…………………………………………………………… ۷۲

۲-۱۵-۱- دیدگاه مبتنی بر اجتماع محلی………………………………………………………………………………………. ۷۲

۲-۱۵-۲- دیدگاه شبکه ها……………………………………………………………………………………………………………… ۷۳

۲-۱۵-۳- دیدگاه نهادی………………………………………………………………………………………………………………….. ۷۴

۲-۱۵-۴- دیدگاه هم افزایی……………………………………………………………………………………………………………. ۷۵

۲-۱۶- عوامل موثر بر ایجاد، حفظ و نابودی سرمایۀ اجتماعی…………………………………… ۷۶

۲-۱۶-۱- بستگی شبکه های اجتماعی………………………………………………………………………………………….. ۷۶

۲-۱۶-۲- ثبات…………………………………………………………………………………………………………………………………. ۷۷

۲-۱۶-۳- ایدئولوژی………………………………………………………………………………………………………………………… ۷۷

۲-۱۶-۴- وابستگی افراد به یکدیگر………………………………………………………………………………………………. ۷۷

۲-۱۷- سنجش سرمایه اجتماعی………………………………………………………………………… ۷۸

۲-۱۷-۱- الگوهای اندازه گیری سرمایه اجتماعی…………………………………………………………………………. ۷۸

۲-۱۷-۲- سطوح تحلیل………………………………………………………………………………………………………………….. ۷۹

۲-۱۷-۲-۱- سطح خرد…………………………………………………………………………………………………………………. ۷۹

۲-۱۷-۲-۲- سطح میانی………………………………………………………………………………………………………………. ۸۰

۲-۱۷-۲-۳- سطح کلان……………………………………………………………………………………………………………….. ۸۰

۲-۱۸- ابعاد سرمایه اجتماعی……………………………………………………………………………… ۸۱

۲-۱۹- شاخصهای سرمایۀ اجتماعی……………………………………………………………………… ۸۱

۲-۲۰- جمع بندی و نتیجه گیری………………………………………………………………………… ۸۵

 

 

فصل سوم: بررسی ویژگی­ها و فرآیند شکل­گیری سکونتگاه­های غیررسمی در ایران

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………… ۱

۳-۱-  چگونگی و عوامل موثر بر شکل گیری سکونتگاه های غیررسمی در ایران………. ۸۶

۳-۲- برنامه ریزی شهری در ایران راهی برای تشدید مشکل سکونتگاه های غیررسمی ۹۱

۳-۳- عوامل موثر بر شکل گیری متفاوت سکونتگاه های غیررسمی در ایران در مقایسه با سایر کشورها     ۹۲

۳-۴- مروری بر راهکارهای چاره جویی اسکان غیررسمی در ایران…………………………. ۹۳

۳-۴-۱-  نگاهی بر سند توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی در ایران………………………………… ۹۳

۳-۵- نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………. ۹۸

 

 

فصل چهارم: ویژگی­ها و مشخصات عام سکونتگاه غیررسمی شهر ساری

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………… ۹۹

۴-۱- معرفی مورد پژوهی و دلایل انتخاب آن………………………………………………………… ۹۹

۴-۲- روند تکوین و تکامل محله هدف………………………………………………………………… ۱۰۰

۴-۳- ویژگی های محله هدف……………………………………………………………………………. ۱۰۱

۴-۳-۱-  اقتصادی…………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۱

۴-۳-۱-۱- ساختار اشتغال و گروه های درآمد- هزینه…………………………………………………………………. ۱۰۱

۴-۳-۱-۲- موقعیت مکانی و نوع فعالیت اقتصادی گروه های عمده شغلی…………………………………… ۱۰۱

۴-۳-۲- فرهنگی…………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۳

۴-۳-۲-۱- ترکیب اجتماعی………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۳

۴-۳-۲-۲- توزیع گروه های اجتماعی بر حسب بافت فرهنگی……………………………………………………. ۱۰۳

۴-۳-۳-  اجتماعی………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۴

۴-۳-۳-۱- جمعیت……………………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۴

۴-۳-۳-۲- بررسی ویژگی خانوار – بعد خانوار…………………………………………………………………………….. ۱۰۴

۴-۳-۳-۳- شناخت جریان های مهاجرتی و منشأ………………………………………………………………………. ۱۰۴

۴-۳-۴- حقوقی…………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۰۵

۴-۳-۴-۱- انواع مالکیت و نحوه تملک………………………………………………………………………………………… ۱۰۵

۴-۳-۵-  کالبدی……………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۵

۴-۳-۵-۱- خدمات موجود در محله……………………………………………………………………………………………. ۱۰۵

۴-۳-۵-۲- نظام ساخت و ساز……………………………………………………………………………………………………. ۱۰۸

۴-۳-۵-۳- نظام سازه ابنیه………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۹

۴-۳-۵-۴- نظام دفع آب های سطحی…………………………………………………………………………………………. ۱۱۰

۴-۳-۵-۵-  انواع استقرار و مکانیابی…………………………………………………………………………………………… ۱۱۱

۴-۳-۶-مسکن………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۱

۴-۳-۷- بافت سکونتگاه………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۱

۴-۳-۷-۱-  موضع شناسی…………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۱

۴-۳-۷-۲-  ریخت شناسی…………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۲

۴-۳-۷-۳- گونه شناسی…………………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۲

۴-۳-۸- ساختار شبکه ارتباطی…………………………………………………………………………………………………… ۱۱۳

۴-۳-۸-۱- نظام دسترسی: بر حسب سلسله مراتب……………………………………………………………………. ۱۱۳

۴-۳-۸-۲- نظام دسترسی: بر حسب عرض…………………………………………………………………………………. ۱۱۳

۴-۳-۸-۳- نظام دسترسی: بر حسب پوشش کف………………………………………………………………………… ۱۱۴

۴-۳-۸-۴- نظام دسترسی: بر حسب شیب…………………………………………………………………………………. ۱۱۴

 

 

فصل پنجم: سنجش و تحلیل میزان سرمایه اجتماعی موجود در سکونتگاه غیررسمی شهر ساری

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۶

۵-۱- سنجش میزان سرمایه اجتماعی………………………………………………………………… ۱۱۶

۵-۱-۱- روش تدوین پرسشنامه…………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۷

۵-۱-۲-  روش تکمیل پرسشنامه………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۹

۵-۱-۳- روش تحلیل پرسشنامه…………………………………………………………………………………………………… ۱۱۹

۵-۱-۳-۱- گروه ها و شبکه ها……………………………………………………………………………………………………… ۱۲۰

۵-۱-۳-۲- اعتماد و همبستگی……………………………………………………………………………………………………. ۱۲۰

۵-۱-۳-۳- تعاون و عمل جمعی…………………………………………………………………………………………………… ۱۲۲

۵-۱-۳-۴- ارتباطات و اطلاعات………………………………………………………………………………………………….. ۱۲۲

۵-۱-۳-۵- همبستگی اجتماعی…………………………………………………………………………………………………. ۱۲۲

۵-۱-۳-۶- اقدامات سیاسی و توانمندسازی………………………………………………………………………………. ۱۲۳

۵-۲- جمع بندی و نتیجه گیری………………………………………………………………………… ۱۲۳

 

 

فصل ششم: راهکارها و پیشنهادات

۶-۱-  راهکارها و پیشنهادات……………………………………………………………………………. ۱۲۵

۶-۱-۱- راهکارها و پیشنهادات در سطح کلان……………………………………………………………………………… ۱۲۶

۶-۱-۲- راهکارها و پیشنهادات در سطح خرد……………………………………………………………………………… ۱۲۹

 

 

منابع

منابع……………………………………………………………………………………………………………… ۱۳۱

منابع فارسی:…………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۳۱

منابع لاتین……………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۳۵

پیوست شماره یک: پرسشنامه ساکنین

فهرست جداول                                                                                                                                    شماره صفحه

جدول ۲-۱- ویژگی های بخش رسمی و غیررسمی……………………………………………………………………………………… ۹

جدول ۲-۲- اصطلاحات رایج برای توصیف سکونتگاه های غیررسمی………………………………………………………….. ۱۹

جدول ۲-۳- معیارهای طبقه بندی سکونتگاه های غیر رسمی……………………………………………………………………. ۲۰

جدول ۲-۴- عمده ترین طبقه بندی های تحلیل محله های تهیدستان……………………………………………………… ۲۱

جدول۲-۵- دوره های زمانی و فعالیت های مرتبط بانک جهانی در سکونتگاه های غیررسمی………………………. ۲۹

جدول۲-۶- دلایل تشکیل اسکان های غیررسمی در کشورهای در حال توسعه……………………………………………. ۳۴

جدول۲-۷- اجزای پروژه بهسازی و ارتقای محله کم درآمدها……………………………………………………………………… ۴۵

جدول ۲-۸- عناصر و اجزای بهسازی از نگاه ائتلاف شهرها…………………………………………………………………………. ۴۵

جدول ۲-۹- شاخص های ظرفیت: عرصه ها و عوامل………………………………………………………………………………….. ۵۶

جدول ۲-۱۰- ویژگی های حاکمیت خوب شهری……………………………………………………………………………………… ۶۳

جدول۲-۱۱- تعاریف سرمایۀ اجتماعی از دیدگاه اندیشمندان مختلف………………………………………………………….. ۶۹

جدول۲-۱۲- چهار نظریۀ اصلی سرمایۀ اجتماعی………………………………………………………………………………………. ۷۶

جدول ۲-۱۳- ویژگی های الگوهای اندازه گیری سرمایه اجتماعی………………………………………………………………. ۷۹

جدول۲-۱۴- شاخص های سرمایه اجتماعی……………………………………………………………………………………………… ۸۲

جدول۲-۱۵- شاخص های سرمایه اجتماعی گروترت (۱۹۹۸)…………………………………………………………………… ۸۲

جدول۲-۱۶- سنجه های محوری سرمایه اجتماعی، تعیین کننده ها و پیامدها……………………………………………. ۸۳

جدول۲-۱۷- شاخص های سرمایۀ اجتماعی و معنای مفهومی شاخص ها………………………………………………….. ۸۴

جدول ۳-۱- اهداف، راهبردها، سیاستها و اصول های سند ملی توانمندسازی……………………………………………….. ۹۶

جدول ۴-۱- سطح خدمات محله هدف با توجه به سرانه پیشنهادی طرح تفصیلی شهر ساری…………………… ۱۰۶

جدول ۵-۱- شاخص های سرمایه اجتماعی در سنجش سرمایه اجتماعی در محله هدف…………………………… ۱۱۸

جدول ۵-۲- تحلیل پاسخ های شاخص اعتماد و همبستگی…………………………………………………………………….. ۱۲۱

جدول ۵-۳- تحلیل میزان اعتماد به افراد مختلف جامعه…………………………………………………………………………… ۱۲۱

جدول ۵-۴- تحلیل شاخص همبستگی اجتماعی……………………………………………………………………………………. ۱۲۲

جدول ۵-۵- تحلیل تعیین کننده های شاخص اقدامات سیاسی و توانمندسازی……………………………………….. ۱۲۳

جدول۶-۱- راهبردها و پیشنهادات تقویت سرمایه اجتماعی در سطح کلان………………………………………………. ۱۲۷

جدول ۶-۲- راهبردها و پیشنهادات تقویت سرمایه اجتماعی در سطح خرد………………………………………………. ۱۳۰

 

 

فهرست شکل ها                                                                                                                                   شماره صفحه

شکل ۲-۱- تاثیر عوامل داخلی و خارجی در پیدایش و توسعه سکونتگاه غیررسمی…………………………………. ۱۶

شکل ۲-۲-  عوامل اصلی در شکل گیری اسکان های غیررسمی در کشورهای در حال توسعه………………….. ۲۲

شکل ۲-۳- جنبه های مختلف فقر شهری…………………………………………………………………………………………….. ۲۶

شکل ۲-۴- پیامدهای انباشتی فقر شهری…………………………………………………………………………………………….. ۲۷

شکل ۲-۵-  شکل گیری محله های فقیرنشین و رابطه آن با فقر……………………………………………………………. ۲۷

شکل ۲-۶- چارچوب نظری توانمندسازی و ارتقای محیطی اسکان غیررسمی…………………………………………. ۵۷

شکل ۲-۷- عوامل موثر بر تسهیل حاکمیت خوب…………………………………………………………………………………. ۶۰

شکل ۲-۸- روابط کنشگران شهری……………………………………………………………………………………………………….. ۶۲

شکل ۲-۹- ویژگی های حکمروایی خوب شهری…………………………………………………………………………………… ۶۴

شکل ۲-۱۰- جایگاه سرمایه اجتماعی در توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی…………………………………… ۶۷

شکل ۲-۱۱- سطوح تحلیل سرمایه اجتماعی……………………………………………………………………………………….. ۸۰

شکل ۳-۱-  چارچوب نظری سه سطحی در رابطه با شرایط ایران………………………………………………………….. ۹۰

شکل ۴-۱-  موقعیت محله هدف در شهر ساری………………………………………………………………………………….. ۱۰۰

شکل ۴-۲- موقعیت محله هدف در ناحیه ۳ شهر ساری………………………………………………………………………. ۱۰۰

شکل ۴-۵- نوع مصالح بکارگرفته شده در ساخت و سازهای محله هدف………………………………………………. ۱۰۸

شکل ۴-۶- بنایی با سازه ناپایدار در انتهای کوی غفاری………………………………………………………………………. ۱۰۹

شکل ۴-۷- بنایی با سازه مصالح بنایی در محدوده جنوبی کوی آزادی…………………………………………………. ۱۰۹

شکل ۴-۸- سازه ساختمان در لبه شرقی محدوده –حاشیه حریم لوله گاز……………………………………………. ۱۰۹

شکل ۴-۹- آبگرفتگی معبر اصلی کوی آزادی  و شکل ۴-۱۰- آبگرفتگی معبر اصلی کوی غفاری…………… ۱۱۰

شکل ۴-۱۱- نقاط بحرانی دفع آب های سطحی در محله هدف…………………………………………………………… ۱۱۰

شکل ۴-۱۲- نظام آبراهه ها و پیاده راه های بین اراضی کشاورزی قبل از تکوین بافت…………………………… ۱۱۱

شکل ۴-۱۳- مورفولوژی بافت بر حسب نظام راه یابی…………………………………………………………………………. ۱۱۲

شکل ۴-۱۴- نظام گونه شناسی بافت بر حسب دانه بندی قطعات و نظام توده و فضا……………………………. ۱۱۳

شکل ۴-۱۵- سلسله مراتب نظام دسترسی در وضع موجود………………………………………………………………….. ۱۱۳

شکل ۴-۱۶- عرض معابر موجود در محله هدف…………………………………………………………………………………… ۱۱۴

شکل ۴-۱۷- پوشش کف معابر در وضع موجود در محله هدف……………………………………………………………… ۱۱۴

شکل۵-۱- پیوند میان مدل اعتماد و مدل پیوستگی پاکستون در سنجش سرمایه اجتماعی…………………… ۱۱۷

 

فصل اول: کلیّات پژوهش


 

۱-۱- طرح مسأله

با توجه به رشد افسار گسیخته شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه، فقر و محرومیت از مسائل محوری و اساسی به شمار می­رود که شهرها با آن دست به گریبان هستند. رشد پدیده فقر شهری و عمیق­تر شدن شکاف طبقاتی در شهرهای بزرگ باعث شده است که گروه­های کم درآمد در غالب اجتماعات محلی در فضاهای جغرافیایی خاص شکل گیرند که از روند کلی توسعه برکنار مانده و به اصطلاح به حاشیه رانده شده، هستند. در واقع، شهرهای بسیاری از کشورهای کمتر توسعه یافته با مشکل عمیق انطباق نیافتگی الگوهای رفتاری و فن­آوری وارد شده از کشورهای بیشتر توسعه یافته روبرو می­باشند، از بازتاب­های این انطباق نیافتگی، اغتشاش در ساختار فضایی و بروز پدیده اسکان غیررسمی در این شهرها بوده است که به ویژه با توجه به ویژگیهای ساختار فضایی و مکانیزم­های هدایت و کنترل شهری در آنها در سال­های اخیر با رشد و گسترش قابل ملاحظه­ای مواجه بوده­اند، لذا توجه جدی به بهبود وضعیت این سکونتگاه ها به دلیل پیامدهای منفی آن در ابعاد مختلف ضرورت دارد. از آنجا که راه حل­هایی همچون حذف و تخریب یا دادن خدمات صرف از سوی سازمان­های ذ­ی­ربط  بدون پذیرفتن حق شهروندی و بکارگیری نیروی شراکتی این اجتماعات هیچ­کدام راهگشا نبود­ه­اند، لذا باید در جست­وجوی راه حلی ریشه­ای و درونزا در نحوه مواجهه با این سکونتگاه­ها بود تا بتوان به یکپارچگی این محله­ها با محله­های رسمی شهر دست یافت. دیدگاه مبتنی بر توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه­های غیررسمی بیشترین تلاش خود را متوجه نحوه واکنش تهیدستان و کم درآمدهای شهری به حل مسئله مسکن و سرپناه خود و راه­حل­ها و راه­کارهای توانمندسازی آن­ها و سامان­بخشی سکونتگاه­های غیررسمی کرده است. این راهبرد بر بسیج تمامی امکانات بالقوه و منابع و تمامی عوامل برای ایجاد مسکن و بهبودی در شرایط زندگی جوامع فقیر تاکید دارد و به مردم این فرصت را می­دهد که شرایط خانه و محل زندگی خود را با توجه به اولویت­ها و نیازهایشان بهبود بخشند. در روش توانمندسازی مرکز توجه، ساکنان شهر و مردم هستند و دولت متعهد می­گردد که تسهیلات لازم را برای آنان فراهم کند. در راستای توانمندسازی سکونتگاه­های غیر رسمی توجه به سرمایه­های اجتماعی این سکونتگاه­ها می تواند نقش موثری در ارتقاء کیفیت محیطی آن­ها داشته باشد. نظریه سرمایه اجتماعی به وسیله چهار مولفه معرفی می شود که عبارتند از: اعتماد، همکاری، مشارکت مدنی و ارتباطات متقابل. مشارکت فرآیندی است که در آن مردم محلی می­توانند با هم برای ایجاد تغییر در زندگی خود کار کنند و در تصمیم­گیری در رابطه با مسایل پیرامون زندگی خود نقش فعال داشته باشند. سرمایه اجتماعی مجموعه هنجارهای موجود در سیستم­های اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه شده و موجب پایین آمدن سطح هزینه­های تبادل­ها و ارتباط­ها می­شود. سرمایه اجتماعی در جوامع نقشی به مراتب مهم­تر از سرمایه فیزیکی و انسانی ایفا می­کند. بگونه­ای که در نبود سرمایه اجتماعی اثربخشی سایر سرمایه­ها در جامعه کاهش یافته و بدون سرمایه اجتماعی پیمودن را­ه­های توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی ناهموار می­شوند از این رو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل محوری برای دستیابی به توسعه محسوب می شود. این رساله به دنبال بهره­گیری از سرمایه­های اجتماعی سگونتگاه­های غیررسمی در فرایند توانمندسازی و بکارگیری آن در نمونه مورد مطالعه می­باشد.

 

۱-۲- ضرورت و اهمیت موضوع مورد مطالعه

بنابر اعلام مرکز اسکان بشر ملل متحد[۱] در سال ۱۹۹۶ یک پنجم جمعیت جهان فاقد خانه­ای در شأن زندگی انسان بودند که دامنۀ گسترده­ای از بی­سرپناه­ها و خیابان خواب­ها تا آلونک­نشینان را در بر می­گرفت (­potter,1998:137). نگران­کننده­تر اینکه این نسبت و تعداد برای برای کشورهای «جنوب»[۲] در حال افزایش بوده به طوریکه در منطقه­ای با رونق اقتصادی آسیا-اقیانوسیه، حدود ۶۰ درصد جمعیت شهری در سال ۲۰۰۰ طبق برآورد اسکاپ[۳] بدینگونه مسکن گزیده­اند(۲). در همین ارتباط، کمیسیون جهانی آینده شهرها در قرن بیست و یکم میلادی نیز هشدار داده است که به موازات رشد ابرشهرها[۴]، فقر شهری در کشورهای جنوب افزایش یافته و بخش عمده ای از رشد شهرنشینی بر پایه اقتصاد غیررسمی و همراه با گسترش سکونتگاه­های غیررسمی صورت خواهد گرفت و این گرایش را «غیررسمی شدن شهرنشینی[۵]» نامیده است (Drakakis,2000:154). در کشور ما نیز اسکان غیررسمی با رشدی سریعتر از رشد شهرنشینی به تعبیری رسمی، مواجه بوده و برآورد می شود که یک پنجم جمعیت شهری در اینگونه سکونتگاه­ها مستقر باشند[۶]. از اینرو، اسکان غیررسمی، مسأله­ای گذرا و با ابعاد محدود نبوده و توافقی بر بقاء، باز تولید و بسط آن وجود دارد که حاکی از عدم کفایت راه­حل ها و سیاست های شهری متداول است و رهیافت ها و اقدامات نوینی را می طلبد.

کم توجهی به بخش غیر رسمی[۷] در برنامه ریزی شهری کشورهای در حال توسعه به دلیلی وام گرفتن برنامه­ریزی این کشورها از الگوهای برنامه­ریزی شهری رایج در غرب می­باشد. چراکه در کشورهای توسعه یافته، بخش غیررسمی ماهیتی متفاوت از آن چه در کشورهای در حال توسعه وجود دارد، دارد و برنامه­ریزی رسمی در این بخش جایگاه چندانی ندارد. بخش غیررسمی عمدتا از دو جنبه ارتقاء و ساماندهی محیط شهری و ارتقای زندگی فقرا می تواند مورد توجه مدیران و برنامه ریزان شهری قرار گیرد. در حالیکه نگرش غالب مدیریت شهری در برخی از کشورها و از جمله در ایران حذف بخش غیررسمی از عرصه عمومی شهر و ساماندهی (به مفهوم حذف) بخش غیر رسمی به خاطر مشکلاتی چون سد معبر است. در حقیقت بخش غیررسمی نوش داروی مشکل اشتغال در شهرهای در حال توسعه و عنصری تعیین کننده در توسعه شهری است. و این اتفاق نظر وجود دارد که بخش غیررسمی از توانمندی فراوانی در برنامه­ریزی و ساماندهی سکونتگاه­های غیررسمی برخوردار است و ساماندهی آن می تواند منافع زیادی را برای بازیگران عرصه شهری، به ویژه کم درآمدان و نیز مدیریت شهری دربرداشته باشد.

توانمندسازی، زمینه­سازی برای ارتقای شرایط اجتماع محلی از راه گسترش و بکارگیری ظرفیت موجود است. در حقیقت توانمندسازی برنامه حل مسئله از درون بر پایه توسعه اجتماعات محلی است. در این الگو ظرفیت های محلی برای پاسخگویی به نیازهای اجتماع شکوفا می شود که در آن مشارکت به مثابه نکته کلیدی در جهت بهره گیری از توان جمعی نگریسته می شود. اعتماد و مشارکت اجتماعی دو مولفه اصلی سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی پدیده ای ضروری برای یک زندگی اجتماعی توام با پیشرفت و موفقیت است. در این پژوهش، تلاش بر آن است تا با نگاه و تأکید بر سرمایه­های اجتماعی موجود در سکونتگاه­های غیررسمی، راهکارهایی در جهت هر چه اجرایی­تر کردن برنامه­های ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه­های غیررسمی ارائه شود.

[۱] Habitat

[۲] اصطلاح کشورهای «جنوب» که توسط کمیسیون برانت از اوایل دهۀ ۸۰ میلادی رایج شد، معادل کشورهای در حال توسعه، توسعه نیافته و یا جهان سوم به کار گرفته شده است.

[۳] ESCAP

[۴] Mega cities

[۵] Informalized urbanization

[۶] متأسفانه آمار دقیقی از جمعیت اسکان غیررسمی در ایران وجود ندارد و این برآورد کارشناسی مبتنی بر مطالعات پراکنده به ویژه گزارشات تهیه شده در مرکز مطالعات شهرسازی و معماری ایران در سال ۱۳۷۴ تحت عنوان «حاشیه نشینی در ایران، آثار و پیامدهای آن بر شهرها»می باشد.

[۷] Informal  Sector

تعداد صفحه :۱۷۲

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

Tags: