انواع کار گروهی مشارکتی از دیدگاه روانشناختی

۱-کار کردن به صورت فردی روی تکالیف مشابه جهت حصول نتایج فردی:

این نوع کار گروهی ظاهرا شباهتی به ساختار گروه مشارکتی ندارد زیرا از افراد خواسته می شود که به نتایج فردی برسند. هنگامی که دانش آموزان در یک گروه مشغول کار کردن روی یک کار مشابه هستند، برای آن ها این امکان فراهم می شود که در تجربه ها، علایق، انگیزه و فهم و درک یکدیگر سهیم شوند و همچنین روی کیفیت عملکرد یکدیگر نیز سهیم شوند.  اما با این وجود کار به خودی خود نیازمند همیاری نیست. این نوع کار گروهی را می توان به صورت شکل زیر نمایش داد؛

۲- کار کردن به صورت فردی روی عناصر معما برای رسیدن به نتیجه مشترک:

در این نوع کار، هر دانش آموزی روی جنبه خاصی از معما کار می کند و شکل کار طوری است که اگر تمام جنبه ها کنار هم قرار نگیرند معما حل نمی شود. لذا کم کاری یک دانش آموز مانع رسیدن به هدف مشترک گروهی(حل مسأله یا معما) می شود. این نوع کار گروهی را می توان به صورت شکل زیر نشان داد:

 

 

 

۳-کار کردن روی یک تکلیف جهت رسیدن به نتیجه مشترک:

در این نوع کار دانش آموزان باید به صورت مشارکتی کار کنند تا به نتیجه مورد نظر برسند. بنابراین هماهنگی و سازماندهی ضرورت اصلی کار است. کار هر فرد بر نتیجه عملکرد گروه تأثیر می گذارد(کرامتی، ۱۳۸۴). اسلاوین خاطرنشان می کند که وظیفه دانش آموزان در این نوع کار در جریان یادگیری گروهی انجام یک فعالیت گروهی نیست؛ بلکه آنچه مد نظر است یادگیری یکایک دانش آموزان در مقام اعضای یک گروه می باشد. پاداش های گروهی و مسئولیت های فردی در قبال یادگیری و امکان موفقیت یکسان، محور اصلی فعالیت ها در روش یادگیری گروهی هستند. در این روش هر گروه در صورت نیل به معیار های تعیین شده موفق به دریافت پاداش های گروهی می شود (اسلاوین، به نقل از فقیهی، ۱۳۷۱). این نوع کار گروهی را می توان در قالب شکل زیر نشان داد:

شکل۳- ۲: کار مشترک روی یک تکلیف جهت رسیدن به نتیجه مشترک

به نظر می رسد که انتخاب نوع تکلیف جهت کار کردن، یکی از مهمترین جنبه های کار گروهی مشارکتی است. شاید نتوان نوع خاصی از ساختار تکلیف را به تمام معلمان توصیه کرد. زیرا انتخاب نوع تکلیف به نوع درس، زمان در دسترس، سطح آگاهی و رشد دانش آموزان و غیره بستگی دارد. آگاهی از انواع تکلیف و انواع کار گروهی مشارکتی به معلم امکان می دهد تا در شرایط آموزشی معین، تصمیم مناسب را اتخاذ نماید(کرامتی، ۱۳۸۶).

مشخصه های یادگیری مشارکتی

یادگیری مشارکتی دارای مشخصه ها و ویژگی هایی است که آن را از سایر فعالیت هایی که جنبه گروهی دارند متمایز می کند. در زیر ذکر مواردی از این مشخصه ها از نظریه پردازان مختلف می پردازیم:

میلیس[۲] معتقد است که یادگیری مشارکتی پنج مشخصه اصلی دارد:

  1. دانش آموزان از طریق کار گروهی برای انجام دادن تکالف مشترک با یکدیگر کار می کنند.
  2. دانش آموزان در گروه های کوچک دو تا پنج نفره با یکدیگر کار می کنند.
  3. دانش آموزان تکالیف مشترک خود را از طریق رفتار مشترکی انجام می دهند.
  4. وابستگی مثبتی در بین دانش آموزان دیده می شود و فعالیت ها به گونه ای سازماندهی شده اند که دانش آموزن برای انجام آن ها به یکدیگر نیاز دارند.
  5. هر دانش آموز مسئولیت رفتار خود را بر عهده دارد(میلیس، ۲۰۰۲).

جاکوبز(۲۰۰۲) معتقد است که یادگیری مشارکتی ۶ مشخصه مهم دارد:

  1. حضور داوطلبانه و مثمر ثمر افراد در فعالیت­های یادگیری مشارکتی
  2. مشارکت فعال همه اعضاء گروه در تصمیم­گیری
  3. وجود حداقل یک هدف مشترک
  4. پذیرش مسئولیت نتایج به دست آمده توسط همه اعضاء گروه
  5. صرف زمان برای تحقق اهداف مشترک گروهی که مهم­ترین منبع در این زمینه محسوب می­شود.
  6. متناسب کردن و سازگار نمودن تصمیم اتخاذ شده با هدف­های مشترک گروهی در صورت لزوم.

اسمیت[۳](۱۹۹۰) در زمینه یادگیری مشارکتی به مشخصه هایی چون: وابستگی درونی مثبت، پاسخ دهی فردی، تعامل چهره به چهره پیشرونده، کاربرد مناسب مهارت های اجتماعی و خود ارزیابی منظم از عملکرد گروهی اشاره می کند.

استال[۴](۱۹۹۲) چهار مشخصه مهم را برای یادگیری مشارکتی ذکر می کند: وابستگی مثبت، پاسخ گویی فردی آموزش مهارت های اجتماعی، مراقبت و ارزیابی تعامل دانش آموزان.

اسلاوین در زمینه مشخصه های یادگیری مشارکتی معتقد است که یادگیری مشارکتی سه ویژگی مهم دارد: پاداش های گروهی، مسئولیت فردی و فرصت هایی برای موفقیت. به اعتقاد او پاداش دهی به سه صورت می تواند انجام شود: ۱- پاداش های گروهی در برابر یادگیری فردی ۲- پاداش های گروهی در قبال یادگیری گروهی۳- پاداش های انفرادی در قبال یادگیری انفرادی(اسلاوین، ۱۹۹۲).

در این ارتباط سیف(۱۳۸۷) به چند مشخصه مهم یادگیری مشارکتی اشاره می کند نظیر: گروه های کوچک نامتجانس، داشتن هدف های روشن، وابستگی اعضای گروه به یکدیگر، معلم به عنوان هدایت کننده و منبع اطلاعات، مسئولیت فردی، پاداش دادن به موفقیت گروهی و ارزشیابی از عملکرد خود به عنوان گروه(سیف، ۱۳۸۷).

گیلیس و آشمن[۵](۲۰۰۳) نیز مشخصه های روش یادگیری مشارکتی را تحت عنوان مبانی اصلی این روش، همبستگی مثبت، کنش متقابل(کلامی و حضوری)، مسئولیت فردی و مهارت هی همیاری درون گروهی و بین شخصی می داند (گیلیس و آشمن، ۲۰۰۳).

[۱]- Dane & Bent

[۲]- Millis, B. J

[۳]-  Smith, B. J